Mmetụta nke ihe ndị dị ize ndụ na mmiri na ndụ mmiri

Ihe ndị dị ize ndụ na mmiri nwere ike ịkpata nnukwu nsogbu gburugburu ebe obibi n’ihi na osimiri, ọdọ mmiri, ala mmiri, osimiri, na oké osimiri na-enweta mmetọ site n’ọtụtụ ọrụ mmadụ na usoro okike.

Dị ka American Fisheries Society si kwuo, ihe ndị na-emepụta kemịkalụ nwere ike ịmepụta ọtụtụ mmetụta mmiri n’ihi na ọha mmadụ na-emepụta, na-ekesa, na-eji ma na-ekpofu kemịkal maka ọtụtụ ebumnuche.

Taa, ihe fọdụrụ na kemịkal nwere ike ịga ebe dị anya site na ebe mbụ ha si esi na osimiri, mmiri dị n’ime ala, ụgbọ njem ikuku, mmiri mmiri na-asọpụta, ihe na-esi n’ụlọ ọrụ mmepụta ihe, na sedimenti emetọọrọ n’ime gburugburu mmiri.

Ụfọdụ mmetọ na-ebute nsị ozugbo mgbe nlebara anya na-adị elu nke ukwuu, ebe ndị ọzọ na-emepụta mmetụta dị nro nke na-eji nwayọọ nwayọọ mebie uto, mmeputakwa, omume, nri, na nlanarị.

Isiokwu a na-akọwa otú ihe ndị dị ize ndụ si abanye n’ime gburugburu ebe obibi nke mmiri, na-agbanwe àgwà mmiri, na-agbakọta n’ime ihe ndị dị ndụ, na-esi n’agbụ nri, na-eyi egwu dị iche iche nke mmiri.

Kedu ihe ndị dị ize ndụ na mmiri?

Ihe ndị dị ize ndụ na mmiri gụnyere kemịkalụ, ọla, ọgwụ pesticides, ogige mmanụ ala, ihe ndị ụlọ ọrụ mmepụta ihe, nsị nsị, na ihe ndị ọzọ nwere ike imebi àgwà mmiri na ihe ndị dị n’ime mmiri.

Ihe ndị a nwere ike banye na mmiri site na ụma wụfuo, mwụfu na mberede, ihe mkpofu a na-achịkwaghị nke ọma, mpụta mmiri na-asọpụta n’ubi, ikuku ikuku, ebe a na-echekwa ebe nchekwa, ma ọ bụ mmiri mmiri ozuzo na-asọfe n’elu ala emetọru.

Isi mmalite mmetọ mmiri enwere ike kewaa ya na isi mmalite na enweghị isi, yana ọkpọkọ ụlọ ọrụ na-anọchite anya isi mmalite ebe mpụta mmiri nke ugbo na-anọchi anya mmetọ na-agbasa n’ofe mpaghara buru ibu.

Ịghọta ụzọ ndị a na-eme ka ọ dịkwuo mfe ịchịkwa mmetọ tupu ihe mmetọ erute osimiri, ọdọ mmiri, mmiri dị n’ime ala, ala mmiri, na gburugburu osimiri ebe ihe ndị dị n’ime mmiri na-adabere na ọnọdụ kwụsiri ike.

Ndị na-agụ akwụkwọ nwekwara ike inyocha isi mmalite mmetọ mmiri na nhazi ọkwa ịghọta ka ọrụ ime obodo, ụlọ ọrụ mmepụta ihe na ọrụ ugbo si eme ihe dị iche iche na-emerụ emerụ n’usoro mmiri.

Gụkwuo: Ihe ndị dị ize ndụ na ahụike mmadụ

Isi mmalite nke ihe dị ize ndụ na mmiri

1. Mfefe ụlọ ọrụ: Ụlọ ọrụ nwere ike ịhapụ ọla, ihe mgbaze, acid, mmanụ, ihe eji esiji ákwà, ihe nchacha, ogige ndị na-egbu egbu, na mmiri mkpofu a na-adịghị edozi n’ime mmiri dị nso mgbe usoro ọgwụgwọ ma ọ bụ njikwa nkwụsị na-ada.

2. Mmebi nke ugbo: Mmiri ozuzo nwere ike ibuba fatịlaịza, ọgwụ na-egbu egbu, ahịhịa ahịhịa, ihe mkpofu anụmanụ, na ala e merụrụ emerụ site n’ala ugbo banye n’ime iyi, ọdọ mmiri, osimiri, na ọdọ mmiri, na-abawanye nrụgide mmiri ọgwụ.

3. Mkpofu mkpofu na-ezighi ezi: Ezinụlọ, ọgwụ, ụlọ ọrụ mmepụta ihe, na mkpofu azụmahịa dị ize ndụ nwere ike ịhapụ ihe ndị na-egbu egbu mgbe ndị mmadụ tụfuru, gbaa ọkụ, lie, ma ọ bụ chekwaa ha na-enweghị ezigbo nchekwa gburugburu ebe obibi.

4. Mmetọ mmanụ na mmanụ ala: Mwụfu mmanụ sitere na pipeline, ụgbọ njem, ebe nchekwa, ọrụ dị n’ikpere mmiri, na ihe omume iwu na-akwadoghị nwere ike kpuchie elu, metọọ sedimenti, na ikpughe ihe ndị dị n’ime mmiri na hydrocarbon na-egbu egbu.

5. Ngwuputa igwe na nhazi igwe: Ọrụ Ngwuputa nwere ike iwebata mercury, lead, arsenic, cadmium, na ihe ndị ọzọ na-emerụ emerụ n’ime mmiri site na mgbawa mmiri, mbuze, ọdụ ọdụ, nhazi ihe fọdụrụ, na mwepụta mberede.

Kedu ka ihe ndị dị ize ndụ si emetụta ogo mmiri

Ihe ndị dị ize ndụ nwere ike ịgbanwe ọdịdị anụ ahụ, kemịkalụ, na ndu nke mmiri, na-eme ka ọnọdụ ghara ịdị mma maka ihe ndị dị n’ime mmiri nke chọrọ oxygen, okpomọkụ, acidity, na ihe oriri.

Ọla dị arọ nwere ike ịnọgide na-adịgide adịgide na gburugburu mmiri, ebe ọgwụ pesticides na mmanụ mmanụ nwere ike na-emekọrịta ihe na sedimenti, ihe ndị na-emepụta ihe, ihe ndị kwụsịtụrụ, na ihe ndị dị ndụ n’ime mmiri mmetọ.

Ogo mmiri nwere ike ịdalata mgbe ihe ndị na-egbu egbu na-agbanwe ikuku oxygen gbazere, acidity, turbidity, nguzozi nri, ọnọdụ okpomọkụ, ma ọ bụ ihe mejupụtara kemịkalụ, si otú ahụ na-akpata nchekasị nye obodo ndị dị n’ime mmiri.

Mgbanwe ndị a nwere ike ịdị ize ndụ karịsịa mgbe ihe mmetọ jikọtara ọnụ, n’ihi na ihe ndị dị n’ime mmiri nwere ike ịnweta ọtụtụ nrụgide n’otu oge kama ikpughe n’otu ihe dịpụrụ adịpụ.

Ụkpụrụ akọwara na njikwa mma mmiri kwusie ike na mgbochi mmetọ, njikwa mwepu nke ọma, yana usoro ndị bara uru na-ebelata mmetọ tupu mmebi gburugburu ebe obibi adị njọ.

Ihe ọzọ bara uru bụ njirimara ndu na gburugburu ebe obibi nke mmiri emetọru, nke na-atụle nzaghachi gburugburu ebe obibi metụtara ọla, ọgwụ pesticides, sedimentation, na mmetọ ndị ọzọ.

Mmetụta na Azụ na Aquatic Organisms

1. Mbelata etolite: Ikpughe nke kemịkalụ na-egbu egbu nwere ike igbochi metabolism, inye nri, iji ike eme ihe, na mmepe anụ ahụ, na-eme ka azụ ekpughere ekpughere na ihe ndị ọzọ na-eto nwayọ nwayọ.

2. Nsogbu ọmụmụ: Ụfọdụ ndị na-emetọ ihe nwere ike igbochi homonụ ịmụ nwa, omume ịmụ nwa, mmepe akwa, ịmụ nwa, ma ọ bụ ndụ ụmụ, jiri nwayọọ nwayọọ na-ebelata ọnụ ọgụgụ mmadụ ọbụna mgbe ndị okenye ka dị ndụ.

3. Mgbanwe omume: Ọgwụ pesticides na ọla ndị nwere ike imetụta igwu mmiri, inye nri, mmụta, izere ndị na-eri anụ, na ijegharị, na-eme ka ụmụ anụmanụ ekpughere ghara inwe ike ịzaghachi nke ọma maka ihe iyi egwu gburugburu ebe obibi.

4. Ọnwụ anwụ ozugbo: Oke oke nke ihe ndị na-egbu egbu nwere ike ịkpata nsị ngwa ngwa, mmebi anụ ahụ, ọdịda iku ume, nsogbu akwara ozi, ma ọ bụ ọnwụ n’etiti ihe ndị dị n’ime mmiri nwere mmetụta siri ike.

Mmetọ mmanụ nwere ike mebie mmebi gburugburu ebe obibi ọzọ site n’ikpuchi ebe obibi na ihe dị ndụ n’ime mmiri, na-ebelata ebe ọmụmụ kwesịrị ekwesị ma na-ekpughe azụ na anụ ọhịa ndị ọzọ na ogige mmanụ ala na-adịgide adịgide.

A tụlekwara nsonazụ gburugburu ebe obibi nke mmetọ ụlọ ọrụ mmepụta ihe na mmetụta nke mkpofu ụlọ ọrụ na ụmụ mmadụ na gburugburu ebe obibi, gụnyere mmetọ nke na-eyi azụ na anụmanụ ndị ọzọ egwu.

N’otu aka ahụ, mmetụta n’ozuzu nke mkpofu na gburugburu ebe obibi na-akọwa otú nsị ụlọ ọrụ nwere mmanụ, ihe ndị na-edozi ahụ, na ọla nwere ike isi gbanwee ịnweta mmiri.

Bioaccumulation na Ihe ize ndụ Chain nri

1. Na-ebuli site na obere anụ ahụ: Plankton, algae, shellfish, ụmụ ahụhụ, na ihe ndị ọzọ dị ndụ nwere ike ịmịnye ihe ndị na-emerụ emerụ ozugbo site na mmiri emetọọ ma ọ bụ ụmụ irighiri ihe emetọru n’ime gburugburu ha.

2. Mgbakọ N’ime Azụ: Azụ nwere ike iri ihe ndị na-emerụ emerụ ma na-ejigide kemịkalụ na-adịgide adịgide n’anụ ahụ ha, karịsịa mgbe ahụ ha na-amịkọrọ mmetọ ngwa ngwa karịa ka ha nwere ike iwepụ ha.

3. Biomagnification: Ndị na-eri anụ na-eri ọtụtụ ihe ndị na-emerụ emerụ, na-eme ka ụfọdụ ihe ndị na-adịgide adịgide na-erute oke n’anụmanụ dị elu n’ime usoro nri mmiri.

4. Ngosipụta mmadụ: Ndị mmadụ nwere ike iri ihe na-emerụ emerụ kwakọbara site n’iri azụrụ emetọọ na azụ azụ, ọkachasị mgbe ọla ndị na-egbu egbu na kemịkalụ na-adịgide adịgide na-atụkwasị n’anụ ahụ.

Mercury na-enye ihe atụ ama ama n’ihi na methylmercury nwere ike ịgbakọta n’ime ihe ndị dị n’ime mmiri wee mechaa rute ụmụ mmadụ site na azụ emetọru, na-ebute nsogbu ahụike ọha na eze.

Ihe mkpofu dị ize ndụ nwere ike imebi gburugburu ebe obibi mmiri karịrị ebe mbụ ha na-ebupụ, ọkachasị mgbe kemịkalụ na-adịgide adịgide na-eme njem, na-akwakọba, ma na-adị ndụ ruo ogologo oge.

Ozi gbasara isi mmalite na nhazi nke ihe mkpofu dị ize ndụ na-enyere aka ịkọwa ihe mere ụlọ ọrụ mmepụta ihe, ọgwụ, mmanụ ala, ígwè, textile, na ihe omume ezinụlọ nwere ike isi webata ihe ndị dị ize ndụ n’ime mmiri.

Kemịkalụ ụlọ dịkwa mkpa n’ihi na ngwaahịa ihicha, ihe mgbaze, pesticides, paints, na ihe ndị ọzọ nwere ike mechaa banye na mmiri mkpofu ma ọ bụ mmiri na-ekpofu mgbe ndị mmadụ tụfuru ha n’ụzọ na-ekwesịghị ekwesị.

Nke a kpatara ya njikwa mkpofu dị ize ndụ n’ụlọ ka dị mkpa maka igbochi ihe ndị dị ize ndụ ịkwaga site na drains, ala, mmiri na-asọpụta n’elu, na usoro mmiri mkpofu.

Sedimenti na mmetọ mmiri na-adịte aka

Ọla dị arọ na ihe ndị ọzọ na-emetọ ihe na-ejikọtakarị n’ihe ndị a kwụsịtụrụ tupu ha ebie n’akụkụ osimiri, ala ọdọ mmiri, ọwa mmiri, na ala mmiri mmiri, na-emepụta sediments na-emerụ emerụ nke nwere ike ịdịgide ruo ọtụtụ afọ.

Ọbụlagodi mgbe ihe nlele mmiri na-egosi ntakịrị mmetọ mmetọ, sedimenti emetọọ nwere ike ịga n’ihu na-ekpughe ihe ndị dị n’ime ala site na kọntaktị kpọmkwem, mmemme inye nri, na mwepụta kemịkalụ nke nta nke nta.

Ọgba aghara nke oke mmiri ozuzo, mwepu, idei mmiri, ihe owuwu, ịkwọ ụgbọ mmiri, ma ọ bụ mmiri siri ike kpatara nwere ike iweghachi ụmụ irighiri ihe emetọru ma laghachite mmetọ ndị e liriburu na kọlụm mmiri.

Ngwọta mmiri mkpofu nwere ike ibelata mmegharị mmetọ mgbe emebere ya nke ọma n’ihi na sedimentation, filtration, coagulation, na usoro ọgwụgwọ ndị ọzọ na-ewepụ ihe ndị a kwụsịtụrụ tupu nsị emezi erute na mmiri.

Ntuziaka zuru ezu na usoro sedimentation na ọgwụgwọ mmiri mkpofu na-akọwa otu esi ekewa ihe ndị siri ike kwụsịtụrụ ma duzie ya na ọgwụgwọ ọzọ ma ọ bụ mkpofu a na-achịkwa.

Ihe na-achịkwa urughuru edozi dịkwa mkpa mgbe emebe irè ọgwụgwọ usoro, dị ka akọwara na sedimentation na ihe ndị na-achịkwa ya.

N’ihi na ihe ndị na-emerụ emerụ nwere ike ịnọgide na-ejide n’ime sediments, nlekọta gburugburu ebe obibi kwesịrị ịtụle ma nlele mmiri na nkwụnye ego nke ala mgbe ị na-enyocha ọnọdụ zuru oke nke gburugburu ebe obibi mmiri na-emerụ emerụ.

Otu esi egbochi mmetọ mmiri dị ize ndụ

1. Jikwaa Mfufu ụlọ ọrụ: Ụlọ ọrụ ndị ọrụ kwesịrị ịgwọ mmiri na-ekpofu mmiri, nyochaa ịdị mma na-asọpụta, na-ejigide usoro njide, ma gbochie kemịkalụ dị ize ndụ na-adịghị edozi ịbanye n’ime iyi, osimiri, ọdọ mmiri, ma ọ bụ ala mmiri dị nso.

2. Jikwaa kemịkalụ ugbo: Ndị ọrụ ugbo kwesịrị iji pesticides na fatịlaịza mee ihe nke ọma, gbasoo ọnụego ngwa akwadoro, chebe ọwa mmiri mmiri, ma gbochie ebe nchekwa kemịkal ịkpọtụrụ mmiri.

3. Melite njikwa mkpofu: Ihe mkpofu dị ize ndụ chọrọ ịnakọta, nchekwa, mbugharị, ọgwụgwọ na sistemu mkpofu na-egbochi mpụta, mpụta mmiri, ntọhapụ na mberede, ma ọ bụ mkpofu ozugbo.

4. Chekwaa ebe ndị na-agbapụta mmiri: Ụlọ mmanụ ụgbọala, ụlọ ọrụ ọmụmụ ihe, ebe nchekwa, ụlọ mmepụta ihe, ugbo, na ọrụ ụgbọ njem kwesịrị ịnọgide na-enwe atụmatụ mgbochi mwụfu, ihe ndị na-amịkọrọ mmiri, sistemu njide, na usoro nzaghachi mberede.

5. Na-emeso mmiri mkpofu nke ọma: Ọgwụgwọ dị mma nwere ike wepụ ihe siri ike kwụsịtụrụ, ihe ndị na-edozi ahụ, nri, nje na-efe efe, na ụfọdụ kemịkal na-emerụ ahụ tupu mmiri mkpofu erute n’ime mmiri eke.

Ihe bara uru maka na-achịkwa mmetọ mmiri gụnyere ibelata isi ihe ndị na-emetọ ihe, imeziwanye omume mkpofu, ịmanye iwu gburugburu ebe obibi, na ichekwa akụkụ mmiri pụọ na mmetọ enwere ike igbochi ya.

Atụmatụ mgbochi ndị ọzọ gụnyere ibelata mmetọ mmiri site na ọgwụgwọ na omume na-adigide, karịsịa ebe ụlọ ọrụ mmepụta ihe, ime obodo, ọrụ ugbo na ụlọ na-eme ka nrụgide mmetọ na-aga n’ihu.

Mmetọ mmanụ kwesịrị nlebara anya nke ọma n’ihi na ogige mmanụ ala nwere ike gbasaa ngwa ngwa n’elu mmiri ma mebie ebe obibi azụ, ala mmiri, osisi mangrove, oke osimiri, na azụ azụ dị mkpa maka akụ na ụba.

A na-enyocha nsonaazụ nke mmetọ mmanụ ala mmetọ mmanụ, mmetụta ya, isi mmalite ya na ọnọdụ gburugburu ebe obibi, gụnyere mmetụta na gburugburu ebe obibi mmiri na obodo ndị dabere na mmiri ndị metụtara.

Gụkwuo: Ntuziaka zuru oke maka njikwa mmiri na mmiri mkpofu

Nleba anya na ijikwa ihe ndị dị ize ndụ na mmiri

Nleba anya nke ọma na-enyere ndị ọchịchị, ụlọ ọrụ, ndị nchọpụta, na obodo aka ịmata ihe ndị na-emerụ emerụ tupu mmetọ aghọọ ebe nile, ebe nlele ugboro ugboro na-ekpughe mgbanwe n’ịdị mma mmiri na ọnọdụ gburugburu ebe obibi.

Mmemme nlekota nwere ike nyochaa anụ ahụ, kemịkalụ, na ihe ndị dị ndụ, gụnyere okpomọkụ, acidity, ikuku oxygen gbazere, nri, ọla, pesticides, nje nje microbial, sediments, ahụike azụ, na ụdị dị iche iche.

Nleba anya kwesịrị ekwesị chọrọ ihe ngosi kwesịrị ekwesị, usoro nlele na-agbanwe agbanwe, ụzọ ụlọ nyocha kwesịrị ekwesị, ndekọ ziri ezi, na nkọwa doro anya nke nsonaazụ megide ebumnobi ịdị mma mmiri dị mkpa.

Mkpa nke usoro mmemme nlekota gburugburu ebe obibi doro anya n’ihi na nha nwere ike ikpughe kemịkalụ na-egbu egbu, mmetọ microbial, na ihe egwu gburugburu ebe obibi ndị ọzọ na-emetụta ahụ mmiri.

Ngwọta mmiri mkpofu ka bụ usoro nchịkwa ọzọ bụ isi n’ihi na usoro a haziri nke ọma nwere ike ibelata mmetọ tupu awụpụ ya ma nyere aka chebe ihe ndị dị n’okpuru ala site na mkpughe kemịkal na-enweghị isi.

Ntuziaka na Usoro ọgwụgwọ na ụkpụrụ nduzi na-akọwa mkpa ụkpụrụ ịdị mma mmiri dị maka ichebe ndị mmadụ ma na-emeziwanye njikwa nke mmiri mmetọ.

Usoro ọgwụgwọ nwere ike ịgụnye coagulation, flocculation, sedimentation, filtration, ndu ọgwụgwọ, usoro kemịkalụ dị elu, na disinfection, dabere na mmetọ na ebumnobi nke mmiri a na-edozi.

Ndị na-agụ nwere ike nyochaa ebumnuche ọgwụgwọ mmiri na usoro ọgwụgwọ ịghọta otú usoro ọgwụgwọ dị iche iche si ewepụ ihe ndị kwụsịtụrụ, microorganisms, organic matter, na ndị ọzọ na-emerụ emerụ.

Nlekọta ọgwụ na-egbu egbu dịkwa mkpa n’ihi na kemịkalụ a na-etinye n’ihe ọkụkụ nwere ike ịgafe na ala ma mesịa rute mmiri dị n’ime ala ma ọ bụ mmiri dị n’elu site na mpụta mmiri, nsị, mbuze na mmiri.

Nzụlite bara uru na mmebi nke pesticides na metabolism na-akọwa ka akparamagwa kemịkalụ si emetụta nnọgidesi ike, mmegharị gburugburu ebe obibi, mkpochapụ, na enwere ike imetọ ala na akụrụngwa mmiri.

Ntugharị nke pesticides na-adabere n’otu akụkụ na njirimara ala, mmiri mmiri, ihe ndị na-emepụta kemịkalụ, na usoro mgbasa ozi, nke nwere ike ikpebi ma ihe ndị na-emetọ ihe na-adịgide adịgide ma ọ bụ na-aga na mmiri.

A na-enyocha mmekọrịta a n’ihu mmegharị nke pesticide na absorption na ala, nke na-enyere aka ịkọwa otú kemịkalụ ugbo nwere ike isi rute gburugburu mmiri ndị nwere mmetụta dị nro.

Nchekwa ọgwụ mgbochi kwesịrị ekwesị na-ebelatakwa mmetọ na mberede n’ihi na arịa ndị mebiri emebi, nsị, njikwa adịghị mma, na ebe nchekwa na-ekwesịghị ekwesị nwere ike ịmepụta ụzọ kpọmkwem na-aga n’ọdụ ụgbọ mmiri, iyi, olulu mmiri, na ọdọ mmiri.

Ntuziaka na na-echekwa, na-ejizi, na ikpofu fumigants na-ekwusi ike na nchekwa nchekwa na nlezianya ejizi eme ihe na-enyere aka igbochi kemịkalụ imebi mmiri, nri, nri, ndị mmadụ na anụmanụ.

Nchekwa mmiri na-adaberekwa n’ịchịkwa isi mmalite ndị sitere n’ala n’ihi na ala emetọọ, ebe a na-egwuputa ihe, ọrụ mmanụ ala, na ala mmiri mebiri emebi nwere ike na-ebufe ihe na-emerụ emerụ n’ime gburugburu mmiri dị nso.

Mkparịta ụka nke njikwa akụ nke ala na ịnweta na-egosi ka ọrụ dịka ịchọgharị mmanụ nwere ike isi metụta iyi, osimiri, ala mmiri, ebe obibi mmiri, na ihe dị iche iche dị ndụ.

Ntufu na-ezighi ezi na-emepụta ụzọ ọzọ n’ihi na mmiri ozuzo nwere ike ịsacha kemịkalụ dị ize ndụ site na ikpo mkpofu, ebe a na-ekpofu ihe, ebe a na-amụ ihe, ebe mmepụta ihe, na ebe nchekwa ezinụlọ na-abanye n’elu na mmiri dị n’ime ala.

Nyocha na mmetụta gburugburu ebe obibi nke mkpofu mkpofu na-ezighi ezi na-akọwapụta mmetọ mmiri n’akụkụ ihe ndị ọzọ na-akpata gburugburu ebe obibi na-akpata site na ijikwa akpachapụghị anya na mkpofu ihe mkpofu.

N’ikpeazụ, njikwa dị irè chọrọ nkwado n’etiti ụlọ ọrụ, ndị ọrụ ugbo, ezinụlọ, ndị na-achịkwa, ndị nchọpụta, na obodo n’ihi na mmetọ mmiri na-esikarị n’otu ọrụ ma ọ bụ isi mmalite.

Nchịkọta na Mmetụta Ihe Ndị dị ize ndụ na mmiri na ndụ mmiri

Ajụjụ ndị a na-ajụkarị gbasara mmetụta ihe dị ize ndụ na mmiri na ndụ mmiri

1. Kedu ihe ndị dị ize ndụ na mmiri?

Ihe ndị dị ize ndụ na mmiri bụ kemịkalụ, ọla, ọgwụ pesticides, ogige mmanụ ala, ihe mkpofu, ma ọ bụ ihe ndị ọzọ na-emerụ ahụ nwere ike imebi àgwà mmiri na ihe ndị dị n’ime mmiri.

2. Kedu ka ihe ndị dị ize ndụ si abanye na mmiri?

Ha nwere ike banye site na mkpọpu ụlọ ọrụ mmepụta ihe, mpụta mmiri n’ubi, nsị mmiri, mkpofu na-ekwesịghị ekwesị, igwu ala, mwụfu mmanụ, ntinye ikuku, usoro nchekwa mebiri emebi, na mwepụta na mberede.

3. Olee otú ihe ndị dị ize ndụ si emetụta azụ̀?

Ha nwere ike ịkpata nsi, mbelata uto, nsogbu ịmụ nwa, mgbanwe omume, zere ndị na-eri anụ adịghị ike, nchekasị physiological, mbibi ebe obibi, na ọnwụ mgbe mkpughe siri ike.

4. Gịnị bụ bioaccumulation na mmiri ntule?

Bioaccumulation na-eme mgbe akụkụ ahụ na-amịkọrọ ihe ndị na-emerụ emerụ ngwa ngwa karịa ka ọ na-ewepụ ha, na-eme ka ụfọdụ kemịkal na-eji nwayọọ nwayọọ na-ewulite n’ime anụ ahụ ka oge na-aga.

5. Kedu ihe bụ biomagnification na gburugburu ebe obibi mmiri?

Biomagnification na-eme mgbe mmetọ na-adịgide adịgide na-agbasawanye na ntule n’ọkwa dị elu nke usoro nri n’ihi na ndị na-eri anụ na-eri ọtụtụ ihe ndị na-emerụ emerụ.

6. Gịnị mere sedimenti mmiri ji dị mkpa na njikwa mmetọ?

Sedimenti nwere ike ịchekwa ọla dị arọ na ihe ndị ọzọ na-emerụ emerụ ruo ogologo oge, mana oke mmiri ozuzo, mmiri ozuzo, idei mmiri, ma ọ bụ mmiri iyi nwere ike iweghachite ụmụ irighiri ihe emetọru ma kpughee ihe ndị dị ndụ ọzọ.

7. Ọ̀tụ̀tụ̀ kemịkal dị ala ka nwere ike imerụ ndụ mmiri?

Ee. Ntinye uche dị ala nwere ike iwepụta mmetụta dị nro na uto, mmeputakwa, omume, physiology, mmụta, inye nri, izere ndị na-eri anụ, na nkwụsi ike nke ndị mmadụ n’emeghị ka ọnwu a na-ahụ anya ozugbo.

8. Olee otú a pụrụ isi gbochie mmetọ mmiri dị ize ndụ?

Mgbochi chọrọ iji kemịkalụ kwesịrị ekwesị, ọgwụgwọ mmiri mkpofu dị irè, njikwa mkpofu dị ize ndụ nke ọma, mgbochi mkpofu, njikwa ọrụ ugbo, nleba anya, mmanye na mmata gburugburu ebe obibi ọha.

9. Gịnị mere nlekota oru ihe dị ize ndụ na mmiri?

Nleba anya na-achọpụta ihe ndị na-emetọ ihe, na-eme mgbanwe, na-achọpụta ihe egwu na-apụta, na-akwado mmanye, na-echebe gburugburu ebe obibi mmiri, ma na-enyere ndị ọchịchị aka ịhọrọ ọgwụgwọ kwesịrị ekwesị na mgbochi mmetọ.

10. Mmiri e merụrụ emerụ ọ̀ pụrụ imetụta mmadụ site na azụ̀?

Ee. Azụ na azụ azụ nwere ike ịkpakọba mmetọ na-adịgide adịgide dị ka mercury na kemịkalụ ndị ọzọ, na-ekwe ka ndị mmadụ kpughee mgbe ha na-eri nri mmiri nwere mmetọ.

Ị nwere ajụjụ, ntụnye ma ọ bụ onyinye ọ bụla? Ọ bụrụ otu a, biko nweere onwe gị iji igbe nkọwa n’okpuru kesaa echiche gị. Anyị na-agbakwa gị ume ka ị jiri obiọma kesaa ozi a n’etiti ndị ọzọ nwere ike irite uru na ya. Ebe ọ bụ na anyị enweghị ike ịgakwuru onye ọ bụla ozugbo, anyị nwere ekele maka enyemaka gị n’ịgbasa okwu ahụ. Daalụ nke ukwuu maka nkwado gị na maka ịkekọrịta!

Gụkwuo: Otu esi ejikwa ihe mkpofu sitere na ugbo azụ iji zere ịkpata nsogbu