Madaalliin Dhiibbaa Naannoo (EIA) yeroo baay’ee pirojektoota gurguddoo ijaarsa ykn hojiirra oolmaa dura qorachuun, karoorfattoonni rakkoo naannoo akka tilmaamaniifi tarkaanfiiwwan mijatoo ta’an dhiibbaa mudachuu malu hambisuuf ykn to’achuuf akka yaada dhiyeessan argineerra.
Haa ta’u malee, yaaddoon naannoo yeroo baay’ee baay’ee dursee kan mul’atu yoo ta’u, mootummoonni fi dhaabbileen imaammata bal’aa, tarsiimoo misoomaa, karoora itti fayyadama lafaa, ykn sagantaalee boodarra sirna karoora mootummaa fi dhuunfaa keessatti pirojektoota dhuunfaa hedduu maddisiisan yeroo filatanidha.
Madaalliin Naannoo Tarsiimoo (SEA) sadarkaa duraa kana kan ilaalu murtiin pirojektii bal’aan osoo hin jijjiiramne dura bu’aa naannoo qorachuudhaan yoo ta’u, karoorfattoonni filannoowwan walbira qabuu fi yaada naannoo filannoo tarsiimoo keessatti akka walitti makaman kan taasisudha.
Kanaafuu SEA yaada ittisaa EIA duuba jiru pirojektoota dhuunfaa irraa gara murtii bal’aatti babal’isa. Bu’aa badaa dhufuu danda’u cinatti carraa naannoo ilaaluudhaan filannoowwan dinagdee, iddoo, dambii, gurmaa’insaa fi misoomaa qorachuu danda’a.
Qabatamaan, Madaalliin Naannoo Tarsiimoo karoorsitoonni, murteessitootni, hawaasni, fi qooda fudhattoonni biroo tarkaanfiiwwan tarsiimoo yaadaman qabeenya uumamaa, sirna ikoo, nageenya namaa, fi misooma itti fufiinsa yeroo dheeraa irratti dhiibbaa akkamii akka geessisan hubachuuf gargaara.
Madaallii Tarsiimoo Naannoo Hubachuu
Madaallii Naannoo Tarsiimoo hojiirra oola bu’uura bulchiinsa naannoo bal’aa ta’e murtii sadarkaa pirojektii olitti fudhatamuuf. Aanga’oonni sadarkaa sanatti filannoo hiika qabu osoo qabaatanii balaa naannoo fi carraa adda baasuu akka danda’an jajjabeessa.
Imaammattoonni hojiif kallattii bal’aa kan kennan yoo ta’u, karoorri kaayyoo qindoomina qabuu fi yeroon kan qindeessu yoo ta’u, sagantaaleen pirojektoota ykn hojiiwwan walqabatan damee, naannoo, naannoo misoomaa ykn sirna bulchiinsa murtaa’e keessatti akka biyyaatti garee garee godhatu.
Sadarkaalee kanneen irratti murtoon itti fayyadama lafaa irratti dhiibbaa uumuu danda’a, . gosoota qabeenya uumamaa, haala bu’uuraalee misoomaa, sirna oomishaa, raabsa ummataa, fi dursa invastimantii waggoota dheeraaf umurii pirojektoota dhuunfaa fi bu’uuraalee misoomaa bira darbee.
SEA dhimmoota akka heddummina lubbu qabeeyyii, qabeenya bishaanii, qulqullina biyyee, haala qilleensaa, dhiibbaa qilleensaa, maddisiisuu balfaa, teessuma lafaa, qabeenya aadaa, fi fayyaa namaa bu’uura karooraa fi haala hawaasaa walitti hidhame keessatti ilaaluu danda’a.
Filannoon tarsiimoo bakkeewwanii fi dameewwan hedduu keessatti bu’aa uumuu waan danda’uuf, SEA karoora baastonni hariiroo madaalliin pirojektii dhabuu danda’u akka hubatan gargaara. Ilaalchi bal’aan kun ilaalcha naannoo jalqabaa kan cimsuu fi walitti hidhamiinsa karooraa kan fooyyessuudha.
Therivel SEA imaammata, karoora, sagantaalee fi filannoowwan madaaluu, argannoowwan gabaasuu, murtii itti gaafatamummaa qabu deeggaruun, fi yaadonni naannoo hojiirra oolmaa, hordoffii fi hirmaannaa ummataa irratti dhiibbaa akka qaban mirkaneessuuf adeemsa sirna qabeessa, sirna qabeessaa fi bal’aa ta’uu ibsa.
Akkasumas Dubbisaa: Qajeelfama Balfa Deebi’ee Fayyadamaa fi Gatuu
Madaallii Tarsiimoo Naannoo Fi EIA
EIA fi SEA galma murtii ragaa naannoo waliin odeeffannoo kennuu kan qooddatu yoo ta’u, garuu sadarkaa karooraa adda addaa irratti kan hojjetan yoo ta’u, filannoo adda addaa kan qoratan yoo ta’u, yeroo baay’ee yeroo fi sadarkaa bal’ina adda addaa ni ilaalu.
Garaagarummaa hubachuun karoorfattoonni meeshaa madaallii sirrii ta’e akka filatanii fi adeemsi lamaan yoom waliin hojjechuu akka qaban akka hubatan gargaara. Akkasumas ni qulqulleessa gahee dhaabbilee to’annoo faalama keessatti qaban fi bu’aa dinagdee faalama irraan gahu yeroo murtii tarsiimoo kennamu.
| EIA | GALAANA |
|---|---|
| Tarkaanfiiwwan hatattamaa fi hojiirra ooluu danda’u. | Gochoonni tarsiimoo, mul’ata, fi yaad-rimeedha. |
| Murtoon bal’aan bakka pirojektii, dizaayinii, ijaarsaa fi hojii ilaallata. | Murtoon filannoowwan faayinaansii, dambii, jaarmiyaa, iddoo fi misoomaa bal’aa kan hammatudha. |
| Yeroo baayyee yeroo gabaabaa ykn giddu galeessa qaba. | Yeroo baayyee sarara yeroo giddu galeessaa ykn dheeraa qaba. |
| Yeroo baayyee dhiibbaa tilmaamame irratti deebii kan kennu yoo ta’u, tarkaanfiiwwan salphisuu ni dizaayinii godha. | Karaalee miidhaa geessisan dursee kan ittisu yoo ta’u carraa gaarii ni jajjabeessa. |
| Malli fi tooftaaleen yeroo baay’ee caalaatti adda ta’anii fi caaseffama kan qabani dha. | Malli akkaataa sadarkaa murtii, fedhii ogeessa fayyaa fi mirkanaa’uu dhabuutti garaagarummaa qabaachuu danda’a. |
| Yeroo baayyee daataa pirojektii baay’inaan irratti hirkata. | Yeroo baayyee odeeffannoo qulqullinaa, senaariyoota, agarsiistotaa fi murtii ogummaa walitti fida. |
| Ciminni madaallii yeroo baay’ee ulaagaalee seeraa fi industiriitiin kan bocamudha. | Ciminni madaallii caalaatti kaayyoo, ulaagaalee, murtii ogummaa fi muuxannoo gaarii irratti hundaa’a. |
| Kallattiin misooma itti fufiinsa bal’aa irratti kan xiyyeeffate xiqqaa. | Kallattiin misooma itti fufiinsa qabu karaa ida’amuu tarsiimoo ni deeggara. |
1. Sadarkaa Karoora: 1.1. EIA pirojektoota dhuunfaa irratti kan xiyyeeffatu yoo ta’u, SEA ammoo sadarkaa imaammataa, karooraa ykn sagantaa murtiin pirojektoota, bakkeewwan, hawaasaa fi sirna naannoo hedduu yeroo tokkotti naannoo bal’aa keessatti dhiibbaa uumuu danda’anitti kan hojjetudha.
2. Xiyyeeffannoo Murtii: 1.1. EIAn filannoowwan bal’aa waa’ee bakka pirojektii, dizaayinii, ijaarsaa fi hojii kan qoratu yoo ta’u, SEA ammoo filannoowwan sun osoo hin dhaabbatan dura filannoowwan dambii, faayinaansii, jaarmiyaa, iddoo fi misoomaa bal’aa ta’an ilaala.
3. Yeroo: 1.1. EIAn yeroo baay’ee yeroo pirojektii gabaabaa ykn giddu galeessaa kan ilaalu yoo ta’u, SEAn ammoo adeemsa yeroo giddugaleessaa ykn dheeraa, bu’aa harkifate, fi jijjiirama tarsiimoo marsaa karooraa fi yeroo raawwii hedduu keessatti babal’atu qorachuu danda’a.
4. Mala Madaallii: 1.1. EIA yeroo baayyee dhiibbaa pirojektii tilmaamameef deebii kan kennu yoo ta’u, salphina kan ibsu yoo ta’u, SEA ammoo mala of eeggannoo kan karaa miidhaa geessisu ittisuu fi bakka danda’ametti carraa naannoo faayidaa qabu guddisuu danda’u fudhata.
5. Ragaa Fi Mala: 1.1. EIAn akka idileetti daataa pirojektii baay’inaan fi mala teeknikaa ibsame kan fayyadamu yoo ta’u, SEA ammoo ragaa baay’inaan odeeffannoo qulqullinaa, murtii ogummaa, senaariyoota, fi agarsiistota bal’aa waliin walitti makuu danda’a.
6. Misooma Itti Fufiinsa Qabu: 1.1. EIA sadarkaa pirojektiitti bulchiinsa naannoo kan deeggaru yoo ta’u, SEA garuu yaada naannoo filannoo dinagdee fi hawaasummaa bal’aa wajjin kan walqabsiisu yoo ta’u, keessumaa misooma itti fufiinsa qabu karoora tarsiimoo keessatti walitti makuuf faayidaa guddaa qaba.
Hojimaata Madaallii Naannoo Tarsiimoo
Hojimaatni SEA murtii, bu’uura seeraa, ragaa fi mirkanaa’uu dhabuu tarsiimoo wajjin garaagarummaa qaba. Malli tokko tokko sadarkaa caaseffama qabu kan hordofan yoo ta’u, kaan ammoo kan jijjiiramuu danda’anii fi calaqqisiisuu kan danda’an ta’uu isaaniiti bulchiinsa balfaa walitti hidhame seera bu’uuraa sirna karooraa keessatti.
1. Sakatta’iinsa: . Sakatta’iinsi imaammanni, karoorri ykn sagantaa yaadame tokko barbaachisummaa naannoo, guddina, bakka, miira, fi hariiroo murtii tarsiimoo biroo fi sadarkaa raawwii biroo wajjin qabaachuu danda’u ilaalcha keessa galchuun SEA akka barbaadu murteessa.
2. Daangaa hojii: . Daangaa (scoping) dhimmoota naannoo barbaachisoo ta’an, hawaasa dhiibbaa irra gahe, filannoowwan, daangaa madaallii, fedhii odeeffannoo, fi mala madaallii adda baasuu waan ta’eef SEA dhimmoota haala murtii fi karooraa wajjin baay’ee barbaachisoo ta’an irratti xiyyeeffata.
3. Irra Deebiin Bu’uuraa: . Karoorsitoonni haala naannoo fi adeemsa jiru hundeessuun, qabeenya, sirna ikoo, hawaasa, . akkaataa balfi maddisiisuu, dhiibbaa, saaxilamummaa, fi jijjiirama tarkaanfii tarsiimoo yaadame malee haala gara fuula duraa irratti dhiibbaa uumuu danda’u.
4. Madaallii Filannoo: 1.1. Filannoon madaalawaa ta’e adda baafamee kaayyoo naannoo wajjin wal bira qabamee ilaalama. Madaalliin kun bu’aa gaarii fi hamaa ta’uu malu, wal-jijjiirraa, mirkanaa’uu dhabuu, wal-qunnamtii, fi carraa dhiibbaa irraa fagaachuu murtoon osoo hin jijjiiramne qorata.
5. Gabaasa Fi Marii: 1.1. Argannoowwan gabaasa naannoo keessatti kan galmaa’an yoo ta’u, qooda fudhattoonni ammoo qaamoleen itti gaafatamummaa qaban murtii tarsiimoo osoo hin xumurin dura odeeffannoo gamaaggamuu, yaaddoo isaanii ibsuu, filannoowwan yaada kennuu fi tilmaama mormuuf carraa hiika qabu argatu.
6. Murtii Fi Hordoffii: 1.1. Murteessitoonni argannoowwan SEA dhimmoota dinagdee fi hawaasummaa cinatti ilaaluun, qophii hordoffii diriirsuu fi tooftaa bulchiinsa balfaa bu’aa guddaa hordofuuf, tilmaama qorachuuf, rakkoolee hin eegamne adda baasuuf, fi tarkaanfii sirreeffamaa deeggaruuf dursa kennuu.
Faayidaa Madaallii Naannoo Tarsiimoo
1. Ida’amuu Naannoo Jalqabaa: 1.1. SEA dhaabbileen imaammattoonni, karoorri fi sagantaaleen ammallee bocamanii osoo jiranii kaayyoo naannoo akka ilaalan jajjabeessa, kunis dursa kennaniif filannoo tarsiimoo irratti dhiibbaa akka geessisan kan hayyamu yoo ta’u, sana booda deebii kennuu qofa osoo hin taane.
2. Marii Qooda fudhattootaa: 1.1. SEA murtoon tarsiimoo osoo hin xumuramin dura dhaabbileen mootummaa, ogeeyyiin teeknikaa, hawaasni, dhaabbileen daldalaa, gareewwan hawaasa siivikii, fi qooda fudhattoonni biroo odeeffannoo akka qooddatan, yaaddoo akka kaasan, fi beekumsa akka gumaachan carraa ni uuma.
3. Tarkaanfiiwwan Salphisuu Istaandardii: 1.1. Madaalliin tarsiimoo balaa naannoo irra deddeebi’amee mul’atu adda baasuu fi madaalliin pirojektii boodarra ga’u fooyyessuu, gahumsa fooyyessuu fi pirojektoota walqabatan hunda keessatti tattaaffii xiinxala irra deddeebi’amee raawwatamu hir’isuu danda’u seera salphisuu walfakkaatu qopheessuu danda’a.
4. Filannoo Fooyya’aa: SEA filannoowwan bal’aa ta’an akka mul’atan taasisa, filannoowwan EIA sadarkaa pirojektii daangaa pirojektiitiin ala waan kufaniif diduu danda’u dabalatee, karoorsitoonni qabeenyi osoo hin waadaa hin seenin dura daandii misoomaa adda addaa walbira qabuuf gargaara.
5. Filannoo Saayitii Fooyya’aa: Miira naannoo ilaaluudhaan, . qulqullina naannoo fi haala iddoo dursee, SEA misooma gara iddoowwan mijatoo ta’anitti qajeelchuu fi waldhabdee osoo akkas ta’ee yeroo madaallii naannoo sadarkaa pirojektiitti uumamuu danda’u hir’isuu danda’a.
6. Bu’aa Kuufamaa: 1.1. SEAn bu’aa walitti makamaa pirojektoota, imaammata, ykn sochiiwwan hedduu irraa yeroo fi bakka hunda qorachuu danda’a, kunis murteessitootni dhiibbaa madaalliin pirojektii dhuunfaa addaan ilaaluu danda’u akka hubatan gargaara.
7. Dhiibbaa Yeroo Dheeraa: 1.1. SEA jijjiirama naannoo harkifannaa fi yeroo dheeraa ilaaluu ni deeggara, karoorfattoonni dhimmoota akka madda hir’isuu, qabeenyi hir’achuu, sirni ikoo gadi bu’uu, dhiibbaan qilleensaa, fi bu’aa hawaasummaa suuta suutaan osoo hin cimin dura.
Filannoo Tarsiimoo Fi Dhiibbaa Naannoo
Filannoon tarsiimoo onnee SEA kan uumu sababni isaas imaammattoonni, karoorri, fi sagantaaleen yeroo baay’ee karaalee ta’uu danda’an hedduu gara kaayyoo walfakkaataatti waan dhiyeessan. Comparing those pathways helps decision makers identify choices with fewer environmental risks.
Filannoon bakka, teeknooloojii, yeroo, bulchiinsa, dambii, faayinaansii, ramaddii qabeenya, ykn cimina misoomaatiin garaagarummaa qabaachuu danda’a. SEA amanamaa ta’e tokko yaada filatamaa akka egeree tokkicha ta’uu danda’utti ilaaluu irra filannoowwan madaalawaa ta’an qorachuu qaba.
Karoorsitoonnis ilaaluu ni danda’u sadarkaa bulchiinsa balfaa yeroo filannoowwan tarsiimoo itti fayyadama meeshaalee, balfa maddisiisuu, dandeettii qulqulleessuu, deebi’anii fayyadamuu, deebisuu, ykn gatuu barbaachisummaa naannoolee, dameelee fi sagantaalee misoomaa gara fuula duraa irratti dhiibbaa geessisan.
Bishaanii fi lafa ilaaluun dursee xiyyeeffannoo barbaada. Filannoon tarsiimoo jallisii, industirii, qubsuma, ykn bu’uuraalee misoomaa hirmaachisu fedhii qabeenya, dhiibbaa faalama, fi dandamachuu sirna ikoo, making jijjiiruu danda’a qabeenya biyyee fi albuudaa karoora waliin walqabatee baay’ee kan walqabatudha.
Madaalliin wal-nyaatinsa filannoowwanii fi dhiibbaa naannoo gidduu jirus qorachuu qaba. Fakkeenyaaf, karaan jeequmsa lafaa hir’isu ammallee fedhii bishaanii, gadi lakkifamuu geejjibaa, baay’ina balfaa ykn dhiibbaa sirna ikoo miira qabeessa ta’e irratti dabaluu danda’a.
Keessattuu pirojektoonni hedduun murtee tarsiimoo tokko hordofuu kan danda’an yeroo ta’u SEAn gatii guddaa kan qabu ta’a. Bu’aa kuufamaa dursanii walbira qabuun, karoorsitoonni misooma gara fuula duraa gara haala itti fufiinsa qabuutti qajeelchuu fi ba’aa naannoo pirojektoota dhuunfaatti dabarfamuu hir’isuu danda’u.
Rakkoolee Madaallii Tarsiimoo Naannoo Keessatti
Murtoon tarsiimoo yeroo dheeraa, naannoo teessuma lafaa bal’aa, dhaabbilee hedduu, fi haalawwan gara fuula duraa mirkanaa’aa hin taane waan hammatuuf SEA rakkoo qabatamaa mudachuu danda’a. Amaloonni kun madaalliin qorannoo sadarkaa pirojektii idilee caalaa walxaxaa taasisa.
Naannoowwan qo’annoo gurguddoon sirna ikoo, hawaasa, itti fayyadama qabeenya, fi itti gaafatamummaa danbii adda addaa of keessaa qabaachuu danda’u. Kanaafuu daangaa madaallii walfakkaatu diriirsuun rakkisaa ta’uu danda’a, keessumaa bakka dhiibbaan naannoo daangaa bulchiinsaa qaxxaamuree fi madda faalama bishaanii adda adda ta’uu.
Odeeffannoon bu’uuraa amanamaan barbaachisaa ta’ee hafa, ta’us karoorri tarsiimoo yeroo baay’ee daataa guutuu hin taane, yeroon isaa darbe, wal hin simne ykn walqixa hin raabsame irraa jalqaba. Ogeeyyiin fayyaa qaawwa odeeffannoo ifatti adda baasuu fi ragaa dadhabaa mirkanaa’ummaa isaaf malu caalaa kennuu irraa of qusachuu qabu.
Odeeffannoon daangeffame walbira qabamuu filannoowwanii fi tilmaama kuufamaa illee walxaxaa ta’uu danda’a dhiibbaa balfa industirii irratti dhufu. Xiinxalli senaariyoo, hordoffiin, fi iftoominaan mirkanaa’uu dhabuu murteessitootni daangaa amantaa argannoowwan akka hubatan gargaaruu danda’a.
Filannoon tarsiimoo afaan teeknikaa, bu’aa al-kallatti, yeroo dheeraa, fi bu’aa mirkanaa’aa hin taane waan of keessaa qabuuf qooda fudhattoonni yaad-rimee SEA wajjin rakkachuu danda’u. Walqunnamtiin ifa ta’e marii caalaatti hiika akka qabaatu gochuu fi fudhatama argannoo madaallii fooyyessuu danda’a.
Qormaanni biraa SEA osoo fedhii malee hin godhin kalaqaan akka turu gochuudha. Ogeeyyiin fayyaa kaayyoo iftoomina qabu, ragaa ittisaa danda’u, sanada walfakkaatu, fi murtii ogummaa itti gaafatamummaa qabu eeguun mala murtii adda addaatti madaqsuuf daddabbii gahaa barbaadu.
Madaallii Tarsiimoo Naannoo Fi Misooma Itti Fufiinsa Qabu
1. Kunuunsa Qabeenyaa: 1.1. SEA fedhii, filannoowwan, daangaa naannoo, fi dhiibbaa balfa gatuu fi bu’aa yeroo dheeraa osoo akkaataan misoomaa hin hundeeffamin dura.
2. Madaallii Hawaasummaa Fi Diinagdee: 1.1. Madaalliin tarsiimoo karoorsitoonni kaayyoo hawaasummaa fi dinagdee cinatti dhiibbaa naannoo akka ilaalan gargaara, murtiiwwan fedhii hawaasaa, fedhii jireenyaa, baasii, faayidaa, danqaa ikoloojii, fi qaawwa raawwii imaammataa.
3. Haala Qilleensaa Danda’uu: 1.1. SEA imaammataa fi karoorri tarsiimoo haala qilleensaa jijjiiramaa jiru keessatti mijatoo ta’anii jiraachuu isaanii qorachuu kan danda’u yoo ta’u, filannoowwan saaxilamummaa hir’isan, madaqsuu cimsan, fi misooma haala balaa qabutti cufuu irraa fagaatan adda baasuu danda’a.
4. Eegumsa Heddummina Lubbu qabeeyyii: . Karoorri tarsiimoo bakka jireenyaa barbaachisoo, walitti dhufeenya ikoloojii, gosoota miira namaa kakaasan, fi naannoowwan dhiibbaa jala jiran dursee adda baasuu danda’a, kunis aanga’oonni misooma sirna uumamaa murteessoo ta’an irraa akka fageessanii fi balaa gargar bahuu hir’isuu danda’u.
5. Ittisa Faalama: 1.1. SEA filannoowwan qisaasama, gadi lakkifamuu, . madda balfa balaafamaa ta’e, faalama, ykn dhiibbaa qabeenya. Malli kun tarkaanfiiwwan dhiibbaa sadarkaa pirojektiitti to’achuuf gargaaran kan dabalatudha.
6. Bulchiinsa Fi Itti Gaafatamummaa: SEA sababeeffannaa naannoo galmeessuun, qooda fudhattoota hirmaachisuun, filannoowwan walbira qabuun, fi bu’aa hordofuudhaan bulchiinsa iftoomina qabu cimsa. Gochoonni kun murteessitootni filannoo tarsiimoo akka ibsaniifi bu’aan naannoo kan eegamu irraa yeroo adda ta’e deebii kennuuf gargaaru.
Akkasumas Dubbisaa: Qabxiilee Naannoo Filannoo Bakka Dhangala’aa Irratti Dhiibbaa Uuman
Madaallii Tarsiimoo Naannoo Murtii Fooyya’aa Argachuuf
SEA murtee tarsiimoo fiduudhaan odeeffannoo kenna dhiibbaa naannoo balfi geessisu marii kanaan dura irra caalaa guddina dinagdee, dandeettii teeknikaa, dursa dhaabbilee, ykn kaayyoo siyaasaa ilaalcha ikoloojii gahaa malee irratti xiyyeeffachuu danda’utti.
Murteessitoonni argannoowwan SEA fayyadamuun filannoowwan filatamoo adda baasuu, yaada dhihaate fooyyessuu, haala naannoo hundeessuun, filannoowwan fudhatama hin qabne diduu, ykn hojiirra oolchuu dura madaallii dabalataa barbaaduu danda’u. Kanaafuu adeemsichi filannoowwan odeeffannoo fi iftoomina qaban ni deeggara.
Tilmaamni mirkanaa’uu dhabuu waan of keessaa qabuuf murtiin erga kennamee booda hordoffiin barbaachisaa ta’ee itti fufa. Agarsiistota naannoo hordofuun waan hin eegamne mul’isuu danda’a dhiibbaa fayyaa fi naannoo irratti qabu, waadaa salphisuu hojjechuu fi dhiisuu isaa qorachuu, fi imaammata, karoora, ykn sagantaa sirreessuuf ragaa ni dhiyeessu.
SEA EIA bakka hin bu’u. Kanaa mannaa, bu’uura tarsiimoo cimaa madaalliin pirojektii boodaa keessatti hojjechuu danda’u uumuun, leelliftoonni pirojektii filannoo ifa ta’e, bakka fooyya’aa fi dursa naannoo duraan hundeeffame irraa akka jalqaban gargaara.
SEAn namoota dhiibbaa irra gahe odeeffannoo barbaachisaa fi carraa hirmaannaa akka argatan gochuudhaan murtee dimokiraatawaa ni deeggara. Hirmaannaan hiika qabu qulqullina beekumsa naannoo fooyyessuu, dhiibbaa bira darbame mul’isuu, fi amantaa ummataa cimsuu danda’a.
Dhumarratti, Madaalliin Naannoo Tarsiimoo bu’aa naannoo tarkaanfiiwwan tarsiimoo fi filannoowwan madaaluuf mala sirnaa, sirna qabeessa ta’eedha. Madaallii, marii, murtee kennuu, hordoffii, fi itti gaafatamummaa naannoo yeroo dheeraa walitti hidhuudhaan filannoo itti fufiinsa qabu ni deeggara.
Cuunfaa Qajeelfama Qabatamaa Madaallii Naannoo Tarsiimoo
| Kallattii | Cuunfaa |
|---|---|
| Hiika | SEA filannoowwan tarsiimoo gurguddoon osoo hin dhaabbatan dura bu’aa naannoo imaammata, karoora, sagantaalee fi filannoowwan isaanii madaala. |
| Kaayyoo Guddaa | Yaadannoowwan naannoo karoora tarsiimoo keessatti walitti makuun qulqullina, iftoominaa fi itti fufiinsa murtiiwwan gurguddoo ni fooyyessa. |
| GALAANA Fi EIA | SEA sadarkaa imaammataa, karooraa fi sagantaa irratti kan hojjetu yoo ta’u, EIAn ammoo irra caalaa pirojektoota dhuunfaa fi dhiibbaa naannoo bal’aa isaanii qorata. |
| Hojimaata Ijoo | Sadarkaaleen gurguddoon qorannoo, bal’ina, gamaaggama bu’uuraa, madaallii filannoo, gabaasa, marii, murtee kennuu, fi hordoffii kan dabalatudha. |
| Faayidaa Gurguddoo | SEA filannoowwan, hirmaannaa qooda fudhattootaa, filannoo iddoowwanii, xiinxala dhiibbaa kuufamaa, karoora yeroo dheeraa, fi walitti makamuu naannoo ni fooyyessa. |
| Qormaata Ijoo | Rakkoon waliigalaa yeroo dheeraa, naannoo teessuma lafaa bal’aa, odeeffannoo mirkanaa’aa hin taane, filannoowwan walxaxaa, bu’aa kuufamaa, fi hubannoo qooda fudhattootaa kan dabalatudha. |
| Misooma Itti Fufiinsa Qabu | SEA eegumsa naannoo ilaalcha dinagdee fi hawaasummaa wajjin kan walqabsiisu yoo ta’u, karoorsitoonni daandii misoomaa yeroon darbaa deemuun hojiirra ooluu danda’u akka filataniif gargaara. |
| Bu’aa Xumuraa | Adeemsi kun murteewwan tarsiimoo odeeffannoo, iftoomina, itti gaafatamummaa fi naannoodhaaf itti gaafatamummaa qaban kan deeggaru yoo ta’u, boodarra EIA sadarkaa pirojektii cimsa. |
Waa’ee Madaallii Naannoo Tarsiimoo Irra Deddeebiin Gaafataman: Qajeelfama Qabatamaa
1. Madaallii Tarsiimoo Naannoo maali?
Madaalliin Naannoo Tarsiimoo murtiin tarsiimoo osoo hin xumuramin dura bu’aa naannoo imaammata, karoora, sagantaa fi filannoowwanii madaaluuf adeemsa sirnaawaa dha.
2. SEA EIA irraa akkamitti adda?
SEA imaammata tarsiimoo, karooraa fi sagantaalee kan qoratu yoo ta’u, EIAn ammoo irra caalaa pirojektoota dhuunfaa fi dhiibbaa naannoo bal’aa isaanii qorata.
3. SEA misooma itti fufiinsa qabuuf maaliif barbaachisaa dha?
SEAn yaada naannoo filannoo tarsiimoo jalqabaa keessatti fida, eegumsa ikoloojii kaayyoo misooma hawaasummaa fi dinagdee waliin madaaluuf gargaara.
4. Hojimaatni ijoo SEA keessatti hojjetaman maali?
Hojimaatni ijoo sakatta’iinsa, bal’ina, gamaaggama bu’uuraa, madaallii filannoo, gabaasa, marii, murtee kennuu, fi hordoffii kan dabalatudha.
5. Faayidaan gurguddoon SEA maali?
SEAn walitti makamuu naannoo jalqabaa, marii qooda fudhattootaa, filannoo filannoo, karoora iddoo, xiinxala bu’aa kuufamaa, fi ilaalcha dhiibbaa naannoo yeroo dheeraa ni fooyyessa.
6. Qormaatni SEA irratti dhiibbaa uumuu danda’u maali?
Qormaatni naannoo qo’annoo gurguddoo, yeroo karoora dheeraa, odeeffannoo bu’uuraa daangeffame, mirkanaa’uu dhabuu, walbira qabamuu filannoo rakkisaa, bu’aa kuufamaa, fi hubannoo qooda fudhattootaa kan dabalatu dha.
7. SEA Madaallii Dhiibbaa Naannoo bakka bu’aa?
Lakki SEA qajeelfama tarsiimoo filannoo pirojektii, iddoowwan, dursa naannoo, fi boodarra madaallii sadarkaa pirojektii fooyyessuu danda’u kennuudhaan EIA dabalata.
8. Argannoowwan Madaallii Naannoo Tarsiimoo eenyutu fayyadama?
Angawoonni mootummaa, karoorsitoonni, ogeeyyiin teeknikaa, dhaabbileen daldalaa, hawaasni, dhaabbileen hawaasa siivikii, fi qooda fudhattoonni biroo argannoo SEA fayyadamuun murtii tarsiimoo fooyya’aa ta’e deeggaru ni danda’u.
Gaaffii, yaada ykn gumaacha qabduu? Yoo akkas ta’e, saanduqa yaada armaan gadii fayyadamuun yaada keessan nuuf qoodaa. Akkasumas odeeffannoo kana namoota fayyadamoo taʼuu dandaʼaniif gaarummaadhaan akka qooddan isin jajjabeessina. Yeroo tokkotti nama hunda bira ga’uu waan hin dandeenyeef, gargaarsa dubbii kana babal’isuuf gootan dhuguma dinqisiifanna. Deeggarsa nuuf gootaniifis ta’e waan qooddaniif baay’ee galatoomaa!
Akkasumas Dubbisaa: Madaallii Dhiibbaa Naannoo Qonna Keessatti