Firaakshinoota Boba’aa fi Qaamolee Isaanii

Zayitiin qamadii kompaawundoota haayidirookaarboonii baay’ee kanneen guddina molakiyuulaa, caasaa, qabxii bullaa’iinsaa fi amala keemikaalaa adda addaa qaban of keessaa qaba. Qulqulleessuun kompaawundoota kana gareewwan firaakshinii boba’aa jedhamanitti adda baasee booda adeemsaafi hojiirra oolmaadhaaf.

Firaakshinoonni boba’aa haayidirookaarboonii caasaa keemikaalaa walfakkaataa osoo hin taane bal’inaan hamma bullaa’iinsa walfakkaataa qooddatan of keessaa qabu. Boba’oonni qamadii akkaataa madda ji’ooloojii fi seenaa uumamuu isaaniitiin garaagarummaa waan qabaniif, walnyaatinsi isaanii garaagarummaa guddaa qaba.

Icha walnyaatinsa boba’aa qamadii baay’ina fi qulqullina firaakshinoota yeroo distilleeshinii deebi’anii argaman irratti dhiibbaa qaba. Garaagarummaan paaraafiin, naafteenii, aroomaatikii, heeterooatoomotaa fi sibiilotaa barbaachisummaa adeemsa gadi bu’aa irratti dhiibbaa qaba.

Warshaaleen qulqulleessituu adeemsa jijjiirraa keemikaalaa hojiirra oolchuu isaanii dura jalqaba boba’aa qamadii karaa qilleensaa fi vaakiyuumii distilleeshiniin qaamaan adda baasu. Hojiiwwan kunniin nyaata qamadii walxaxaa gara boba’aa, meeshaalee petrokeemikaalaa, yaa’a dibataa fi oomisha ulfaataa ta’etti jijjiiru.

Firaakshinoota boba’aa hubachuun, boba’aan qamadii akkamitti beenzila, keeroosinii, boba’aa aviyeeshinii, diizila, boba’aa gaazii, meeshaalee dibata, LPG, nyaata petrokeemikaalaa fi boba’aa kookii akka ta’u hubachuuf salphaa ta’a.

Gaasii Fi Qaamolee Naaftaa

Gaasonni boba’aa oomishaalee warshaa qulqulleessituu salphaa ta’an kan uumuu fi baay’inaan meetiinii kan of keessaa qaban yoo ta’u, iiteen, pirooppaan, biyuuteenii fi isoobuteenii xiqqaa ta’an cinatti. Pirooppoorshiniin isaanii amala boba’aa qamadii irratti cimsee hundaa’a.

Icha uumama boba’aa gaazii barbaachisummaa gaazota boba’aa salphaa oomisha anniisaa keessatti qaban ibsuuf gargaara. Gaasonni kun akka boba’aa warshaa qulqulleessituu, boba’aa manaa ykn soorata petrokeemikaalaatti tajaajiluu danda’u.

Gaasonni boba’aa kompaawundoota hin barbaadamne kanneen akka haayidiroojiinii, kaarboon daayi’oksaayidii, haayidiroojiinii salfaayidii fi kaarboonii salfaayidii qabaachuus ni danda’u. Warri qulqulleessituu meeshaalee kana kan balleessan sababni isaas korroojiinii fi rakkoo adeemsa hojii uumuu waan danda’aniif.

Naaftaan bakka bullaa’uu gadi aanaa kan qabu yoo ta’u, baay’inaan haayidirookaarboonii guutuu kan of keessaa qabu yoo ta’u, kompaawundoota urgooftuu xiqqaa ta’an waliin. Yeroo baayyee naaftaan hin qulqullaa’in qulqulleessitoonni kallattiin oomisha beenzilaaf osoo itti hin fayyadamiin dura fooyya’iinsa barbaada.

Naaftaan qalamaan yeroo baay’ee qophii beenzila daldalaa osoo hin seenin dura haaromsa, isomerization, blending, fi additive treatment taasifama. Hojiiwwan kunneen amala boba’aa fooyyessuu fi gatii yaa’a boba’aa bu’aa irraa argamu ni dabalu.

Paaraafiinoonni qaamolee barbaachisoo guutuu naaftaa kan uumuu yoo ta’u, saayikilooalkaanonni fi kompaawundootni urgooftuus gumaacha guddaa qabu. Pirooppoorshiniin isaa akkaataa maddaa fi maalummaa boba’aa qamadii qophaa’etti garaagarummaa qaba.

Saayikilooalkeenonni miseensota shan fi ja’a qaban, kanneen yeroo baay’ee naafteenii jedhaman, naaftaa keessatti argamu. Bakka bu’oonni saayikiloopeentanoonni fi saayikilooheksanoonni yeroo baay’ee kompaawundoota paaraafiinii cinatti firaakshinii boba’aa boba’aa xiqqaa qabu kana keessatti mul’atu.

Qaamonni urgooftuu beekamoo ta’an beenziinii fi bu’aa beenziinii alkaayilii ta’e of keessatti qabatu. Kompaawundootni saayikiloopaaraafiin walitti makamee fi gilgaalota urgooftuu of keessaa qaban, tetralin fi naphthalene dabalatee, hamma bullaa’uu sirrii ta’e keessattis uumamuu danda’u.

Firaakshinoota Boba’aa Distiileetii Giddugaleessaa

Distileetiiwwan giddu galeessaa naaftaa salphaa fi yaa’a haftee ulfaataa gidduutti naannoo bullaa’iinsaa qabatu. Keeroosiinii, boba’aa jeettii aviyeeshinii, boba’aa diizilaa fi oomishaalee kanaan walqabatan oomishuuf meeshaalee barbaachisoo warshaa qulqulleessituu ni kennu.

Icha fayyadama boba’aa haayidirookaarboonii adda addaa distillates giddu galeessaa maaliif daldalaaf barbaachisoo ta’anii akka hafan agarsiisu. Amalli fiizikaalaa isaanii geejjibaa, hoo’isaa, aviyeeshinii fi anniisaa industirii hedduu barbaachisuuf akka mijatan isaan taasisa.

Boba’aan distiileetii giddu galeessaa kompaawundoota guutuu hedduu of keessaa qaba garuu naafteenii fi haayidirookaarboonii urgooftuu hamma safaramuu danda’u of keessatti qabata. Meeshaaleen urgooftuu kun akka caasaa gilgaala tokkootti ykn kompaawundoota gilgaala hedduu walitti makamanitti uumamuu danda’u.

Paaraafiinoonni idilee daangaa bullaa’uu kana keessa jiran yeroo baay’ee tilmaamaan C11 hanga C20tti dheeratu. Mono- fi dicycloparaffins kanneen gilgaalota miseensota shan ykn ja’a qaban caasaa naafteenii guddaa firaakshinicha keessatti bakka bu’u.

Naaftalaanonni meetilaayidii ta’an qaamolee urgooftuu barbaachisoo distiileetota giddugaleessaa bakka bu’u. Kompaawundootni urgooftuu gilgaala tokkoo fi gingilchaa lamaa biroo baay’ina xiqqaadhaan kan uumaman yoo ta’u, pirooppoorshiniin isaanii nyaata qamadii addaa irratti hundaa’a.

Zayitiin keeroosinii fi gaazii salphaa oomishaalee barbaachisoo yeroo distilleeshinii qilleensaa adda baafamaniidha. Sululawwan kun akka idileetti gara dhuma ulfaataa utubaa hawaaatti kan mul’atan osoo adeemsi warshaa qulqulleessituu gara wal’aansa haftee hin deemin dura.

Zayitiin gaazii vaakiyuumii maatii barbaachisaa sululawwan warshaa qulqulleessituu gidduugaleessaa keessaa tokkos ta’a. Qabiyyeen isaa boba’aa jalqabaa kan calaqqisiisu yoo ta’u, saturates, naphthenes, aromatics fi paraffins ulfaataa ta’an pirooppoorshinii adda addaa of keessaa qaba.

Zayitiin gaazii vaakiyuumii akka zayita hoo’isuu fi nyaata diizilaatti tajaajiluu danda’a, garuu qulqulleessitoonni yeroo baay’ee gara caccabuu katalaayitiitti qajeelchu. Jijjiirraan naaftaa beenzila walitti makuuf mijatu dabalatee yaa’a salphaa ta’e uumuu danda’a.

Icha ka’umsa boba’aa qamadii fi meeshaalee madda isaa raabsa haayidirookaarboonii isaa irratti dhiibbaa qaba. Kanarraa kan ka’e, zayitoonni qamadii lama haala walfakkaataa keessatti hojjetaman walnyaatinsa giddugaleessa-distiileetii adda addaa mul’atu uumuu danda’u.

Akkasumas Dubbisaa: Mala Godaansa Boba’aa fi Mul’achuu Boba’aa

Firaakshinoota Boba’aa Ulfaataa Ibsame

Firaakshinoonni boba’aa ulfaatoo meeshaalee walxaxaa yeroo boba’aa qamadii qulqulleessu adda baafaman tokko tokko bakka bu’u. Isaanis haayidirookaarboonii ulfaatina molakiyuulaa guddaa qaban heeterooatoomotaa fi sibiilota hordoffii baay’ee ta’an waliin of keessaa qabu.

Firaakshinoonni ulfaatoo ta’an molakiyuulota ulfaatina molakiyuulaa kuma hedduu ga’u qabaachuu danda’u. Walxaxiinsi caasaa isaanii kompaawundoota dhuunfaa adda baasuun rakkisaa taasisa sababiin isaas molakiyuulonni baay’een gilgaalota bakka bu’an dachaa fi gareewwan dalagaa of keessaa qaba.

Hafteen vaakiyuumii salfarii, naayitiroojiinii, oksijiinii, niikeelii, vaanaadiyeemii fi kompaawundoota biroo baay’inaan of keessaa qaba. Wantoonni kunniin hojii warshaa qulqulleessituu, sochii kaataalayistii, qulqullina oomishaa fi adeemsa jijjiirraa itti aanu irratti dhiibbaa uumuu danda’u.

Icha bulchiinsa qabeenya naannoo daangeffame adeemsa boba’aatif haala faayidaa qabu ni kenna. Boba’aan qamadii qabeenya daangeffame ta’ee kan hafu yoo ta’u, itti fayyadama gahumsa qabuu fi itti gaafatamummaadhaan hojjechuun barbaachisaa ta’uu isaa dabalaa dhufeera.

Hafteen ulfaataa yeroo baay’ee molakiyuulonni isaanii walxaxaa ta’an karaa addaan ba’uu fiizikaalaa qofaan oomisha salphaa gatii guddaa qabu salphaatti waan hin uumneef ho’aan caccabuu, kookii ykn haayidiroocracking barbaadu.

Adeemsi kallattiin katalaayitii firaakshinoota ulfaatoo hin qulqullaa’in rakkoo guddaa uumuu danda’a sababiin isaas sibiilonni fi kompaawundootni heeterooatoomii of keessaa qaban kaataalayistota hojii irraa oolchuu waan danda’aniif. Kanaafuu dursee wal’aanuun hojiiwwan jijjiirraa kaataalayitikii filataman dura barbaachisaa ta’a.

Icha kunuunsa qabeenya hin haaromfamne boba’aan qamadii uumamuuf yeroo ji’ooloojii waan barbaaduuf saffisa fayyadama namaatiin uumamaan guutuu waan hin dandeenyeef itti fayyadama boba’aa gahumsa qabu ni deeggara.

Firaakshinoonni boba’aa ulfaatoo qormaata adeemsa hojii qabaatanis daldalaaf faayidaa kan qaban ta’anii itti fufaniiru. Teeknooloojiiwwan jijjiirraa sirrii ta’an oomishaalee salphaa, qaamolee boba’aa, nyaata petrokeemikaalaa, kookii fi meeshaalee biroo sululawwan rakkisoo kana irraa deebisuu danda’u.

Fiiziksii Qulqulleessuu Firaakshinoota Boba’aa

Qulqulleessuun fiizikaalaa qaamolee boba’aa qamadii akkaataa amaloota fiizikaalaatiin adda baasa, keessumaa qabxii bullaa’insa. Sana booda sululawwan bu’aa kanaa gara makaa, qulqulleessuu, kuusuu, boba’aa oomishuuf, oomisha petrokeemikaalaa ykn jijjiirraa dabalataatti ce’u.

1. Soogidda Hiikuu Fi Bishaan Balleessuu: Qulqulleessitoonni hojiiwwan distilleeshinii gurguddoo dura bishaanii fi soogidda boba’aa qamadii irraa ni baasu. Xurii kun meeshaalee warshaa qulqulleessituu keessaa xurii, xuraa’ummaa, citaa fi rakkoolee biroo jajjabeessuu danda’u.

2. Distileeshinii Hawaa: 1.1. Dhangala’aan ho’ifame tarree hawaa keessa seena, bakka danfiifi dhangala’oon akkaataa hamma bullaa’uutti addaan ba’u. Adeemsi kun gaazota, naaftaa, keeroosiinii, zayita gaazii fi haftee hawaa ni uuma.

3. Vaakuum Distiileeshinii: 1.1. Hafteen hawaa tarree vaakiyuumii bakka dhiibbaan hir’ate teempireechara bullaa’uu bu’a qabeessa gadi aanaa ta’e irratti adda ba’uu dabalataa hayyamutti seenuu danda’a. Adeemsi kun manca’iinsa ho’aa hamaa sululawwan ulfaatoo gatii guddaa qaban hir’isa.

4. Walitti qabama Firaakshinii: . Utubaaleen warshaa qulqulleessituu akkaataa amala bullaa’iinsa isaaniitiin kutaalee adda addaa irraa sulula walitti qabu. Sana booda tokkoon tokkoon firaakshinii akkaataa walnyaatinsa, qulqullina, itti fayyadama yaadame fi gatii gabaa isaatiin adeemsa dabalataa argata.

Icha seera bu’uuraa balfa xiqqeessuu hojii warshaa qulqulleessituu gahumsa qabus deeggaru ni danda’a. Kasaaraa hin barbaachifne meeshaalee boba’aa hir’isuun meeshaalee jallisii kunuunsuuf kan gargaaru yoo ta’u, balfa maddisiisuu fi dhiibbaa naannoo daangeessa.

Addaan bahuun fiizikaalaa molakiyuulota haayidirookaarboonii irra caalaan isaanii bu’uuraan hin jijjiiru. Kanaa mannaa, makaa jal’aa sana gara sululawwan adeemsi keemikaalaa itti aanu gahumsaa fi dinagdeen danda’utti qindeessa.

Jijjiirraa Keemikaalaa Firaakshinoota Boba’aa

Keemikaalaa qulqulleessuun molakiyuulota haayidirookaarboonii salphaatti addaan baasuu caalaa jijjiira. Warshaaleen qulqulleessituu adeemsa jijjiirraa fayyadamuun dhiyeessii oomishaalee gatii guddaa qaban guddisuu, qulqullina boba’aa fooyyessuu fi xurii hin barbaadamne hir’isuu danda’a.

1. Fooyya’iinsa Gatii: Warri qulqulleessituu meeshaalee ulfaatoo gatii gadi aanaa qaban gara oomisha salphaa kan akka naaftaa fi LPGtti jijjiiru. Sululawwan kun oomisha beenzilaa, gabaa boba’aa, fi barbaachisummaa omisha petrokeemikaalaa deeggaru danda’u.

2. Fooyya’iinsa Boba’aa: 1.1. Adeemsi jijjiirraa amala akka qulqullina okteenii fooyyessa. Naaftaan okteenii gadi aanaa qabu haaromsa keessa darbuun refoormeetii okteenii olaanaa qabu kan beenzila makaa fi urgooftuu deebisuuf mijatu oomishuuf ni danda’a.

3. Xurii Hir’isuu: 1.1. Adeemsi qulqulleessuu salfarii, naayitiroojiinii, sibiilotaa fi kompaawundoota hin barbaadamne biroo hir’isa. Xiyyeeffannaan faalama gadi aanaa ta’e kaataalayistota ni eega, oomishaalee qulqulluu ta’an ni deeggara, akkasumas raawwii waliigalaa warshaa qulqulleessituu ni fooyyessa.

4. Madaallii Omishaa: 1.1. Jijjiirraan keemikaalaa warshaaleen qulqulleessituu oomisha isaanii akkaataa fedhii gabaatiin akka sirreessan dandeessisa. Sululawwan ulfaatoo fi gidduugaleessaa mijatoo ta’an yeroo fedhiin beenzilaa fi LPG dabalu oomisha salphaa ta’uu danda’u.

Icha balfa warshaalee qulqulleessituu sirnaan qulqulleessuu fi gatuu akkasumas qaama itti gaafatamummaadhaan boba’aa qopheessuu ta’a. Hojimaatni balfaa gaariin faalama biyyee, bishaanii fi kutaalee naannoo biroo akka hin seenne gargaara.

Yaa’oonni boba’aa tokko tokko salfarii, naayitiroojiinii, sibiilotaa fi kompaawundoota hin guutamne tasgabbaa’oo hin taane waan qabaniif yeroo baay’ee bishaan qulqulleessuun jijjiirraa keemikaalaa wajjin kan deemudha. Wal’aansi haayidiroojiinii irratti hundaa’e qulqullina oomishaa fooyyessuu danda’a osoo hin makuu ykn raabsuu isa dhumaa dura.

Ho’a Caccabuu Fi Kookii

Caccabni ho’aa ho’a olka’aa fayyadamuun molakiyuulota haayidirookaarboonii gurguddoo gara molakiyuulota xixiqqootti cabsa. Karaan walnyaatinsaa inni guddaan akka caccabsuu kaataalayitikii raadikaalota bilisaa karaa ciccituu hidhoo ho’aatiin uumaman of keessatti qabata.

1. Jalqaba Raadikaalaa: . Ho’isuun hidhoo kaarboonii-kaarboonii homolytically akka caccabuuf anniisaa gahaa kenna, kunis ciccitaa free-radical lama uuma. Bakki hidhoo ciccituu walnyaatinsa yeroo caccabuu hordofu irratti dhiibbaa qaba.

2. Babal’ina Sansalataa: 1.1. Raadikaalonni haaraan uumaman beetaa scission fi hydrogen abstraction keessa darbu. Walnyaatinsi kun irra deddeebiin sansalata haayidirookaarboonii cabsuun oleefinii fi oomishaalee salphaa biroo dabalatee molakiyuulota xixiqqoo maddisiisu.

3. Radical Termination: 1.1. Raadikaalonni bilisaa dhuma irratti walnyaatinsa haayidiroojiinii dabarsuu kan sansalata walnyaatinsaa dhuunfaa xumuran walitti makamu ykn hirmaatu. Haalli hojii pirooppoorshinii firaakshinii oomishaalee bu’aa argaman murteessa.

4. Uumama Omishaa: 1.1. Ho’aan caccabuun gaazota, naaftaa, distiileetii giddu galeessaa, oleefiin fi kookii uumuu danda’a. Raabsiin oomishaa walnyaatinsa nyaataa, ho’a, dhiibbaa, yeroo turtii fi cimina caccabuu irratti hundaa’a.

Kookiin harkifate fi kookii dhangala’aa adeemsa jijjiirraa ho’aa daldalaa barbaachisaa ta’e bakka bu’a. Warshaaleen qulqulleessituu haftee ulfaataa rakkisaa ta’e akka hojjetaniifi meeshaalee salphaa ta’an soorata gatii xiqqaa qaban irraa akka deebifatan ni taasisa.

Keessattuu kookiingiin haftee asfaalteenii fi sibiilota guddaa of keessaa qabaniif faayidaa qaba sababiin isaas meeshaaleen akkasii hojiiwwan caccabsuu kaataalayitikii barame keessatti kaataalayistota hojii irraa oolchuu waan danda’aniif.

Kookiingiin gaazota haayidirookaarboonii, naaftaa caccabee, distiileetota giddu galeessaa fi kookii boba’aa ni uuma. Oomishaaleen gaazii fi dhangala’oo unsaturation guddaa of keessaa qabaachuu danda’u, kunis tasgabbii fooyyessuu fi salfarii balleessuuf hydrotreatment faayidaa qaba.

Adeemsa Kookii Harkifate

Yuunitiin kookii harkifate hoo’isaa yeroo gabaabaa tuttuqaa kan dhuumbii kookii gurguddaa waliin walqabate fayyadama. Nyaanni ho’aan gara dhuumbii tokko seena bakka walnyaatinsi ho’aa itti fufee fi kookii jabaan suuta suutaan keessaa kuufama.

Kookiin sadarkaa dursee murtaa’e yeroo ga’u, opereetoroonni nyaata sana gara dhuumbii biraatti qajeelchu. Danfiin dhuumbii sochii qabu irraa gara gaazota, naaftaa, keeroosiinii fi zayita gaaziitti adda ba’uuf gara firaakshineetara seena.

Fakkii – Yuunitii Kookiingii Harkifate (Speight 2006) .

Barbaachisummaan naannoo qophii boba’aa yeroo ilaallu caalaatti ifa ta’a faalama boba’aa naannoo keessatti mul’atu. Dhangala’uu fi gadhiifamuun kompaawundoota boba’aa biyyee, bishaan, biyyee fi sirna baayoloojii keessa geejjibuu danda’a.

Akkasumas Dubbisaa: Jechoota Bulchiinsa Balfaa fi Hiika Isaanii

Catalytic Cracking Of Firaakshinoota Boba’aa

Catalytic cracking nyaata boba’aa ulfaataa fi gatii gadi aanaa qabu gara oomisha salphaa fi gatii guddaa qabuutti jijjiira. Adeemsi kun oomishaalee hedduu karaa caccabsa ho’aa salphaatiin argaman caalaa beenzila amala okteenii fooyya’aa qabu oomishuuf ni danda’ama.

Catalytic cracking isomerization kan jajjabeessu yoo ta’u, kunis caasaa haayidirookaarboonii damee qabu uuma. Molekuloonni damee qaban kun qulqullina okteenii beenzilaa fooyyessuuf gumaachuu fi jijjiirraa katalaayitii daldalaaf gatii akka qabaatu taasisa.

Kaataalayistonni caccabuu beekamoo ta’an suphee asiidiin wal’aanamaa, siiliika-alumina amoorfoos fi ziyoolaayitii of keessatti qabatu. Sirnoonni katalaayitii ammayyaa yeroo baay’ee kaataalayistota ziyoolayitii of keessaa qaban fayyadamu sababiin isaas caasaan isaanii yeroo jijjiirraa sochii fi filannoo faayidaa qabu waan kennuuf.

Malli walnyaatinsaa caccabuu ho’aa irraa kan adda ta’eef caccabni kaataalayitikii irra caalaa karaa gidduugaleessota raadikaalii bilisaa osoo hin taane karaa gidduugaleessa kaarbookeeshinii waan ta’eef.

Bakkeewwan asiidii kaataalayistota caccabaa irratti argaman uumamuu fi irra deebiin qindaa’uu kaarbookeeshinii ni jajjabeessa. Giddugaleessitoonni kunniin jijjiirama meetiilii, beetaa ciishinii fi walnyaatinsa biroo kanneen haayidirookaarboonii salphaa fi isoomaroota damee qaban uumuu danda’an keessa darbuu danda’u.

Icha adeemsa qulqullina bishaan xuraa’aa industirii dhaabbileen boba’aa bishaan xuraa’aa zayita, giiriisii, meeshaalee dhaabbataa, wantoota bulbulaman fi faalama biroo of keessaa qabu waan maddisiisaniif warshaalee boba’aa keessatti barbaachisaa ta’ee itti fufa.

Yuunitiiwwan caccabsuu katalaayitii dhangala’aa riyaaktarii fi rijenereetara of keessaa qabu. Nyaata haayidirookaarboonii kaataalayistii dhangala’aa riyaaktaricha keessaa kan qunnamu yoo ta’u, rijenereetarichi ammoo kookii kuufame balleessuun sochii kaataalayistii deebisa.

Qilleensi ho’aan kookii kuufame waliin walnyaatee baay’inaan gara kaarboon daayi’oksaayidii jijjiiruun haaromsa ni deeggara. Sana booda kaataalayistiin haaromfame gara riyaaktariitti deebi’ee jijjiirraa haayidirookaarboonii itti fufiinsa qaba.

Icha madda fi gosoota faalama bishaanii akka tasaa gadi lakkifamuu fi gadi lakkifamuu industirii faalama boba’aa wajjin walqabatu naannoo bishaanii keessa galchuu waan danda’uuf bulchiinsa naannoo warshaa qulqulleessituu wajjin barbaachisoo dha.

Icha dhiibbaa gurguddaa faalama bishaanii irraan gahu akkasumas dhaabbileen boba’aa hojii qulqulleessuu fi kuusaa hunda keessatti maaliif to’annoo bu’a qabeessa, bishaan xuraa’aa qulqulleessuu, ittisa dhangala’aa, fi sirna hordoffii akka barbaadan agarsiisu.

Icha faalama bishaanii sirnaan to’achuu indaastiriiwwan faalama gadi lakkifaman daangessuu, bishaan xuraa’aa haala bu’a qabeessa ta’een akka bulchan, meeshaalee akka kunuunsan, akkasumas yeroo faalamni boba’aa akka tasaa uumamu saffisaan deebii akka kennan gaafata.

Eegumsi naannoo warshaa qulqulleessituus bal’aa irratti hundaa’a tarkaanfiiwwan faalama hir’isuu fi to’annoo kanneen kutaalee hojii, bakka kuusaa, sirna geejjibaa fi balfa kanaan walqabatan irraa gadi lakkifamuu miidhaa geessisu hir’isan.

Icha tooftaalee faalama bishaanii hir’isuuf gargaaran sagantaalee bishaan xuraa’aa warshaalee qulqulleessituu qulqulleessuu, ittisuu, hordoffii, gochaalee itti gaafatamummaadhaan gadi lakkisuu, fi to’annoo danbii sirrii ta’e irratti xiyyeeffachuudhaan dabaluu ni danda’a.

Faalamni boba’aa lubbu qabeeyyii bishaan keessa jiraatanis irratti dhiibbaa uumuu danda’a, kunis… dhiibbaa faalamni lubbu qabeeyyii bishaan keessa jiraatan irratti qabu naannolee boba’aa oomishaniifi qulqulleessaniif yaada naannoo barbaachisaa ta’e.

Bu’aan dinagdee faalamaa barbaachisummaa ittisa daran cimsa. Qorannoowwan kan kasaaraa dinagdee faalama irraa kan ka’e dhufu miidhaa naannoo maaliif baasii qulqulleessuu jalqabaa irra darbee baasii fe’uu akka danda’u agarsiisu.

Warshaaleen qulqulleessituu fudhachuudhaan gahumsa fooyyessuu danda’u gochaalee balfa hir’isuu kanneen kasaaraa meeshaalee hin barbaachifne ittisan, dhangala’aa hir’isan, mana qulqulleessuu fooyyessuu fi hojimaata oomishaa akka gaariitti hojjetan.

Icha barbaachisummaa balfa hir’isuu balfa xiqqeessuun meeshaalee jallisii kunuunsuu, ba’aa naannoo hir’isuu fi sirna industirii keessatti gahumsa hojii fooyyessuu waan danda’uuf qusannoo gatamuu bira darbee kan babal’atudha.

Hoggansi warshaa qulqulleessituu sirrii ta’es qabatamaa irraa fayyadama mala bulchiinsa naannoo qisaasama hir’isuuf gargaaru, keessumaa bakka opereetoroonni meeshaaleen osoo hin faalamne ykn gatamuu hin barbaachisin kasaaraa ittisuu danda’anitti.

Qulqulleessuun boba’aa itti fayyadama qabeenya fosiilii waliin walitti dhufeenya cimaa qaba. Icha bu’aa naannoo boba’aa fosiilii gubuun dhufu oomishni fi fayyadamni boba’aa maaliif dhimma karooraa fi bulchiinsa naannoo ta’ee hafuu akka qabu agarsiisuu.

Dhiibbaa gubaa malees, boba’aa baasuu fi qopheessuun sirna ikoo irratti dhiibbaa uumuu danda’a. Kanaafuu hojiiwwan itti gaafatamummaa qaban ittisa faalamaa, gahumsa qabeenya, hordoffii naannoo, deebii hatattamaa, fi balfa sirnaan qabachuu guutuu sansalata gatii boba’aa keessatti barbaadu.

Xumura irratti, firaakshinoonni boba’aa sululawwan barbaachisoo boba’aan qamadii oomisha daldalaa faayidaa qaban itti ta’u ni kennu. Gaasii fi naaftaa, distiileetii giddu galeessaa fi firaakshinoota ulfaatoo tokkoon tokkoon isaanii haayidirookaarboonii adda ta’anii fi hojiif barbaachisummaa of keessaa qabu.

Qulqulleessuun fiizikaalaa meeshaalee kana akkaataa bal’ina boba’aatiin adda kan baasu yoo ta’u, jijjiirraan keemikaalaa ammoo caasaa molakiyuulaa jijjiiruun gatii oomishaa guddisuu fi amala boba’aa barbaadamu fooyyessuudha.

Caccabni ho’aa irra caalaa karaa keemikaala raadikaalii bilisaa kan hojjetu yoo ta’u, caccabni kaataalayitikii ammoo gidduugaleessota kaarbookeeshinii kaataalayistota asiidiitiin jajjabeeffaman fayyadama. Kookiingiin haftee ulfaataa rakkisaa ta’e gara oomisha faayidaa qabuutti jijjiiruuf karaa biraa kenna.

Dandeettiin warshaan qulqulleessituu oomishaalee gatii guddaa qaban deebisuu danda’u, walnyaatinsa jal’aa, amala firaakshinii, haala adeemsaa, raawwii kaataalayistii, sadarkaa faalama, fi qulqullina dhumaa oomishaalee dhuunfaa barbaachisu irratti hundaa’a.

Kanaafuu boba’aa gahumsaan qopheessuun boba’aa oomishuuf caalaa waan baay’ee barbaada. Akkasumas, gadi lakkifamuu, bishaan xuraa’aa, haftee boba’aa, meeshaalee faalaman, fayyadama anniisaa fi yaaddoowwan naannoo biroo hojii warshaa qulqulleessituutiin uumaman of eeggannoodhaan bulchuu gaafata.

Cuunfaa Firaakshinoota Boba’aa fi Qaamolee Isaanii

Waa’ee Firaakshinoota Boba’aa fi Qaamolee Isaanii Gaaffilee Irra Deddeebiin Gaafataman

1. Firaakshinoonni boba’aa maali?

Firaakshinoonni boba’aa gareewwan haayidirookaarboonii boba’aa qamadii irraa adda baafamanii baay’inaan garaagarummaa daangaa bullaa’uu yeroo distilleeshinii warshaa qulqulleessituutiin boba’aa qamadii irraa adda baafamaniidha.

2. Firaakshinoonni boba’aa gurguddoon maali?

Gareen gurguddoon gaazotaa fi naaftaa, distiileetii giddugaleessaa fi firaakshinoota ulfaatoo of keessatti qabatu. Qulqulleessitoonni gareewwan kana daran sululawwan adda ta’anitti qoodu.

3. Naaftaa keessatti maaltu argama?

Naaftaan irra caalaa paaraafiinii fi naafteenii kan of keessaa qabu yoo ta’u, kompaawundoota urgooftuu kanneen akka beenziinii fi haayidirookaarboonii urgooftuu alkaayileetii xiqqaa ta’e qaba.

4. Oomishaaleen maaltu distillates giddu galeessaa irraa dhufu?

Distileetiiwwan giddu galeessaa nyaata keeroosiinii, boba’aa jeettii aviyeeshinii, boba’aa diizilaa, zayita gaazii salphaa fi oomishaalee warshaa qulqulleessituu biroo ni kennu.

5. Firaakshinoota boba’aa ulfaatoo ta’an maaliif hojjechuun rakkisaa ta’a?

Firaakshinoonni ulfaatoo haayidirookaarboonii walxaxaa ulfaatina molakiyuulaa olaanaa qaban, heeterooatoomota, sibiilota fi caasaa gilgaala bakka bu’e kan adeemsa walxaxaa fi kaataalayistota miidhuu danda’an of keessaa qabu.

6. Caccabni ho’aa maali?

Caccabni ho’aa ho’a ol’aanaa fayyadamuun molakiyuulota haayidirookaarboonii gurguddoo walnyaatinsa irra caalaa gidduugaleessota raadikaalii bilisaa hirmaachisuun cabsa.

7. Caccabni katalaayitii maali?

Caccabni kaataalayitikii kaataalayistota asiidii fayyadamuun haayidirookaarboonota ulfaatoo gara oomisha salphaatti jijjiiruun walnyaatinsa gidduugaleessa kaarbookeeshinii hirmaachisuun hojjeta.

8. Kookiin maali?

Kookiingiin adeemsa ho’aan caccabuu cimaa ta’ee fi haftee ulfaataa gara gaazii, naaftaa caccabee, distiileetii giddu galeessaa fi kookii boba’aa jijjiirudha.

9. Vaakuum distillation maaliif fayyadama?

Vaakuum distiileeshiniin haftee qilleensaa ulfaataa ho’a bullaa’uu bu’a qabeessa gadi aanaa ta’een adda baasa, kunis osoo ho’aan garmalee hin manca’in yaa’a faayidaa qabu dabalataa deebisuuf gargaara.

10. Firaakshinoonni boba’aa barbaachisoo kan ta’an maaliifi?

Firaakshinoonni boba’aa warshaaleen boba’aa qulqulleessan boba’aa qamadii gara boba’aa gatii guddaa qabu, nyaata petrokeemikaalaa, meeshaalee dibataa fi oomishaalee birootti akka jijjiiran, akka qulqulleessan fi akka jijjiiran isaan dandeessisa.

Gaaffii, yaada ykn gumaacha qabduu? Yoo akkas ta’e, saanduqa yaada armaan gadii fayyadamuun yaada keessan nuuf qoodaa. Akkasumas odeeffannoo kana namoota fayyadamoo taʼuu dandaʼaniif gaarummaadhaan akka qooddan isin jajjabeessina. Yeroo tokkotti nama hunda bira ga’uu waan hin dandeenyeef, gargaarsa dubbii kana babal’isuuf gootan dhuguma dinqisiifanna. Deeggarsa nuuf gootaniifis ta’e waan qooddaniif baay’ee galatoomaa!

Akkasumas Dubbisaa: Fakkeenyota Midhaan Zayitii fi Itti Fayyadama Isaanii