Faalama boba’aa qamadii adda baasuun rakkisaa ta’uu kan danda’u hordoffiin kompaawundoota orgaanikii dhuunfaa qofa irratti yeroo hirkatu sababiin isaas wantootni akka kompaawundoota jijjiiramaa fi haayidirookaarboonii urgooftuu madda naannoo hedduu irraa maddu waan danda’aniif.
Daangeffamni kun qorattoonni faalamni boba’aa qamadii, gubaa, sochii industirii ykn adeemsa biroo wantoota keemikaalaan walfakkaatan gara miidiyaa naannoo naannoo isaaniitti gadi lakkisan irraa dhufuu isaa murteessuuf yeroo yaalan mirkanaa’uu dhabuu uuma.
Baayoomarkaaroonni mala madda waliin walqabatee cimaa ta’e kan kennan yoo ta’u, sababiin isaas kompaawundootni adda ta’an kun odeeffannoo meeshaalee ji’ooloojii fi baayoloojii uumamuu boba’aa keessatti hirmaatan irraa kan qabatanii fi yeroo qorannoo naannoo bal’aa faalama irratti gaggeeffamu faayidaa kan qaban waan ta’aniif.
Qorattoonni of eeggannoodhaan saamuda fudhachuu fi xiinxala laabraatoorii miira qabeessa ta’een baayoomarkaroota boba’aa amala qaban biyyee, biyyee, bishaanii fi maatiriksii naannoo biroo keessatti boba’aan gadhiifamuu shakkamee bakka faalame fi qarqara galaanaa irratti dhiibbaa irra ga’e adda baasuu danda’u.
Ashaaraan qubaa keemikaalaa bu’aa kanaa madda adda baasuu deeggaruun, hiika haala faalama fooyyessuu, fi murtii waa’ee sirreeffama, madaallii naannoo, tarkaanfii dambii, fi hordoffii yeroo dheeraa bakkeewwan faalaman fi sirna ikoo naannoo dhiibbaa irra ga’e cimsuu danda’a.
Faalama Boba’aa Keessatti Baayoomarkaroota Hubachuu
Baayoomarkaroonni kompaawundoota orgaanikii meeshaalee baayoloojii fi haala ji’ooloojii maddisiisuu boba’aa keessatti hirmaatan irraa amala keemikaalaa adda ta’e kan qaban yoo ta’u, qorattootaaf waa’ee ka’umsa boba’aa qamadii, jijjiirama fi akkaataa faalama boba’aa.
Faalama boba’aa beekamoo hedduu irraa adda ta’ee, baayoomarkaroonni odeeffannoo madda addaa cimaa ta’e kennuu danda’u sababiin isaas caasaan molakiyuulaa isaanii yeroo baay’ee erga boba’aan qamadii sirna naannoo seenee booda beekamtii ta’ee hafeera, bal’inaan deeggara sagantaalee hordoffii naannoo yeroo adeemsa qilleensaa yeroo dheeraa.
Baayoomarkaroonni boba’aa beekamoo ta’an hopanes, sterenes, terpanes, fi kompaawundoota walqabatan kanneen makaa haayidirookaarboonii walxaxaa keessatti uumamanii fi yeroo qorannoo bal’aa maddoota boba’aa adda baasuuf gargaaruu danda’an of keessatti qabatu walnyaatinsa boba’aa qamadii fi walmadaalchisuu fooransikii.
Ragaan baayoomarkaraa keessumaa qorattoonni faalama boba’aa haayidirookaarboonii duubaa gubaa, adeemsa uumamaa, gadi lakkifamuu industirii, ykn sochiiwwan namaan uumaman biroo bakka hordofaman miidiyaa naannoo dhiibbaa irra gahe keessatti adda baasuu yeroo barbaadanitti faayidaa qaba.
Keemistirii baayoomarkaaraa seenaa boba’aa waan calaqqisiisuuf qorattoonni kompaawundoota kana piroofaayilii haayidirookaarboonii bal’aa cinatti fayyadamuun zayita jal’aa walqabatee jiru adda baasuu fi garaagarummaa ka’umsa ji’ooloojii ykn jijjiirama yeroo qorannoo madda boba’aa wal bira qabamee ilaalamu adda baasuu danda’u.
Akkasumas Dubbisaa: Gahee Oomishtootaa fi Korporeeshiniiwwan Bulchiinsa Balfaa Keessatti
Barbaachisummaa Baayoomarkaroota Hordoffii Faalama Keessatti
1. Adda baasuu Madda: . Paattariin baayoomarkara qorattoonni saamuda faalame madda boba’aa shakkame waliin walbira qabuuf gargaaruu danda’a, yeroo ta’u madaallii faalama yeroo madaallii naannoo fooransikii bal’aa maddoota faalamaa shakkaman ragaa qindeessuuf gargaara.
2. Mirkaneessa Faalama: 1.1. Safartuuwwan boba’aa barame cinatti raabsa baayoomarkaroota amala adda baasuun mallattoon haayidirookaarboonii ilaalame galtee naannoo wal hin qabanne ykn faalama duubaa osoo hin taane boba’aa qamadii wajjin kan walqabatu ta’uu isaa ragaa cimsa.
3. Madaallii Haala Qilleensaa: . Baayoomarkaroonni tokko tokko haayidirookaarboonii salphaa caalaa jijjiirama naannoo waan dandamatuuf, itti fufuun isaanii qorattoonni dhiibbaa haala qilleensaa qorachuu fi faayidaa qabu hojiirra oolchuuf gargaaruu danda’a ramaddii faalama yaad-rimeewwan gara iddoowwan saaxilamoo ta’anitti.
4. Amala Boba’aa: 1.1. Raabsiin baayoomarkaroota waa’ee ka’umsa boba’aa, haala dhagaa madda, bilchina ho’aa, seenaa godaansaa, fi jijjiirama booda naannoon gara sirna ikoo naannootti osoo hin gadhiifamin dura yeroo qorannoo madda naannoo mudate kennuu danda’a.
5. Ida’amuu Ragaa: 1.1. Baayoomarkaroonni qorattoonni qindoomina haayidirookaarboonii, seenaa iddoo, raabsa iddoo, fi ilaalcha naannoo biroo naannoo hordofame irraa bakka naannoo faalame hunda waliin yeroo walitti fidan xumura cimaa ta’e ni kennu.
6. Hordoffii Sirreeffama: 1.1. Safartuuwwan baayoomarkara irra deddeebiin raawwataman erga qulqullaa’ee booda hafteen boba’aa hir’achuu fi faalama hafe madda jalqabaa shakkame fakkaachuu itti fufuu isaa yeroo hordoffii naannoo hordoffii madaaluuf gargaaruu danda’a.
Xiinxala Baayoomarkaariif Saamuda fudhachuu
Bu’aan baayoomarkara amanamaa ta’e saamuda bakka bu’oota irraa kan jalqabu sababni isaas gochi walitti qabuu gaarii hin taane faalama galchuu danda’a, kasaaraa xiinxala fiduu danda’a, ykn saamuda yeroo qorannoo haala iddoo haala gahaa ta’een bakka bu’uu dadhabe uumuu danda’a. Saamuda naannoo bakka bu’aa fudhachuu kanaaf barbaachisaa dha.
Qorattoonni dirree sassaabuu dura kaayyoo saamuda fudhachuu ibsuu, maddoota shakkaman adda baasuu, miidiyaa naannoo mijaawaa filachuu, fi hojimaata amala keemikaalaa saamuda walitti qabame guutummaa geejjibaa fi kuusaa laabraatoorii to’atame keessatti eegu diriirsuu qabu.
Bakkeewwan saamuda fudhachuu bakka gadhiifamuu danda’u, karaa geejjibaa, naannoo kuufama, haala duubaa, fi naannoo haftee boba’aa biyyee, biyyee, bishaan lafa jalaa, ykn sirna bishaan gubbaa keessatti walitti qabamuu danda’u calaqqisiisuu qabu. Hojimaata saamuda qabachuu saamuda kana eeguu qaba.
Hojjettoonni dirree meeshaalee mijatoo ta’an fayyadamuu, faalama qaxxaamuraa irraa fagaachuu, bakka jiru sirritti galmeessuu, galmee sansalata eegumsaa qabachuu, akkasumas mala xiinxala bakka saamuda fudhachuu tokkoon tokkoon isaaniitti filatameef hojimaata kunuunsaa fi geejjibaa sirrii ta’e hojiirra oolchuu qabu.
Saamuda bakka bu’aa fudhachuun keessumaa yeroo faalamni fageenya gabaabaa irratti garaagarummaa qabu barbaachisaa ta’a sababiin isaas raabsiin boba’aa amaloota biyyee, sochii bishaanii, kuufama biyyee, fi haala qilleensaa adda addaa wajjin haalaan jijjiiramuu danda’a. Bulchiinsa qabeenya biyyee hiikkaa irrattis dhiibbaa ni qabaata.
Karoorri saamuda fudhachuus bakka barbaachisaa ta’etti saamuda to’annoo qulqullinaa kan akka duwwaa, dachaa, fi meeshaalee wabii mijatoo ta’an of keessatti qabachuu qaba, kunis laaboraatooriin faalama, jijjiirama, ykn rakkoolee qabachuu kan hiikkaa irratti dhiibbaa uumuu danda’an laabraatoorii irraa baasuu fi safartuu dura adda baasuuf gargaaruu qaba.
Xiinxala GC-MS Baayoomarkaroota Faalama Boba’aa
Gaasii kiroomaatoogiraafiin maas ispeektiroomeetirii waliin walqabatee, yeroo baay’ee GC-MS jedhamee kan waamamu, makaa boba’aa walxaxaa saamuda naannoo irraa walitti qabame keessatti kompaawundoota baayoomarkara dhuunfaa adda baasuu, adda baasuu fi baay’isuudhaaf mala miira qabeessa ta’e kenna. Malleen faalama hordofuu karoora xiinxala ni deeggara.
1. Addaan Baafamuu Kiroomaatoogiraafii: . Gaasii kiroomaatoogiraafiin kompaawundoota akkaataa walnyaatinsa isaanii tarree xiinxala waliin qabaniifi jijjiirama isaaniitiin adda baasuun, bu’aan boba’aa walxaxaa ta’e adda baasuuf mallattoo molakiyuulaa adda baafamuu danda’u akka uumuuf isa dandeessisa.
2. Mass Ispeektiroomeetirii Adda baasuu: 1.1. Ispeektiroomeetiriin maassii kun paateenoota ayoon amala kompaawundoota adda baafamaniin oomishaman kan safaru yoo ta’u, xiinxaltoonni yeroo qorannoo laabraatoorii ashaaraa qubaa molakiyuulaa fi odeeffannoo ispeektaraa hundeeffametiin baayoomarkaroota adda baasuuf gargaara.
3. Hiikkaa Baay’inaan: . Xiinxaltoonni deebii safarame istaandaardii mijaawaa, adeemsa safartuu, fi to’annoo qulqullinaa waliin walbira qabuun qindoomina baayoomarkara sirritti tilmaamuun garaagarummaa saamuda gidduu jiru walmadaalchisuu laabraatooriitiif ofitti amanamummaadhaan madaaluu. Firaakshinoota boba’aa haala keemikaalaa ni kenna.
4. Misooma Ashaaraa Qubaa: 1.1. Amala qabachuu kiroomaatoogiraafii odeeffannoo ispeektaraa baay’ee wajjin walitti makuun ashaaraa qubaa boba’aa bal’aa qorattoonni saamuda, maddoota shakkaman, fi meeshaalee duubaa yeroo madaallii madda walbira qabuu danda’an uuma.
5. Mirkaneessa Qulqullinaa: 1.1. Mirkaneessi qulqullina laabraatoorii sakatta’iinsa safartuu, bakka duwwaa, xiinxala irra deddeebi’uu, gamaaggama raawwii meeshaa, fi to’annoo mijaawaa kanneen gabaasa dhumaa dura qindoomina baayoomarkara gabaafame fi adda baasuu irratti amantaa fooyyessuu of keessatti qabata. Dhiibbaa balfi naannoo irratti qabu.
6. Mirkaneessa Ol’aanaa: . Bakka filannoo guddaan barbaachisutti, malawwan tandem mass spectrometric baayoomarkaroota galma ta’aniif mirkaneessa dabalataa kennuu fi saamuda naannoo wantoota walxaxaa gidduu seenan naannoo keessaa baafaman keessatti yeroo qabaatan mirkanaa’uu dhabuu hir’isuu danda’a.
Kompaawundoota Baayoomarkara Hordoffii Zayitii Keessatti Fayyadaman
Maatiin baayoomarkaroota hedduun qorannoo boba’aa kan deeggaran yoo ta’u, xiinxaltoonni yeroo baay’ee qorannoo madda naannoo hirmaachisu keessatti akka ragaa murtaa’aa faalamaatti molakiyuulii tokko irratti hirkatanii hojjechuurra kompaawundoota hedduu gidduutti paateenoota qoratu karaalee godaansa boba’aa.
1. Hopanes: 1.1. Kompaawundootni hoopeen tiraayitarpeenoota pentaasaayikilikii kanneen jijjiirama naannoo haayidirookaarboonii salphaa hedduu caalaa haala gaariin dandamachuu danda’aniidha, kunis yeroo qorannoo madda boba’aa fi walbira qabamuu ashaaraa qubaa agarsiistota faayidaa qaban isaan taasisa.
2. Isteeriyaanota: 1.1. Isteereenoonni isteeroolii fi dursitoota baayoloojii walqabatan irraa kan argaman yoo ta’u, waa’ee galtee orgaanikii, haala kuufama, maddisiisuu boba’aa, fi hariiroo boba’aa qamadii adda addaa fi hiika ashaaraa qubaa boba’aa gidduu jiru odeeffannoo gatii guddaa qabu kennuu danda’u.
3. Terpanes: 1.1. Raabsiin teerpeenii maddoota boba’aa fi naannoo kuufama amala ibsuuf kan gargaaru yoo ta’u, reeshiyoon molakiyuulaa filataman ammoo yeroo madaallii boba’aa wal bira qabamee ilaalamu bilchina ho’aa, madda meeshaa fi seenaa jijjiirama boba’aa ilaalchisee hiika kennuu danda’u.
4. Baayoomarkaroota Walqabatan: 1.1. Kompaawundootni molakiyuulaa dandamatan biroo hopanes, sterenes, fi terpanes dabaluu danda’u, keessumaa qorattoonni loogii madda, haala qilleensaa boba’aa fi hiika fooransikii naannoodhaaf ragaa bal’aa yeroo barbaadan.
5. Moretanes: 1.1. Kompaawundootni Moreeteen safartuu hopane dabaluu danda’u sababiin isaas raabsiin isaanii fira bilchina boba’aa wajjin jijjiiramuu waan danda’uuf, qorattoonni qorannoo ashaaraa qubaa boba’aa wal bira qabamee ilaalamu keessatti garaagarummaa zayitaa fi saamuda gidduu jiru akka hiikan gargaara fi madda balfa balaafamaa ta’e.
6. Gammacerane: 1. . Gammacerane fi kompaawundootni kanaan walqabatan waa’ee haala kuufama odeeffannoo gumaachuu danda’u, kunis xiinxaltoonni yeroo madda fi hiika kuufamaatti waa’ee haala ji’ooloojii uumamuu boba’aa wajjin walqabatee ragaa dabalataa yeroo barbaadan faayidaa akka qabaatan taasisa.
Ashaaraa Qubaa Baayoomarkara Hiikuu
Hiikkaan baayoomarkaraa ilaalcha adda baafamee osoo hin taane walbira qabamuu barbaada sababiin isaas kompaawundootni dhuunfaa yeroo qorannoowwan naannoo walxaxaa hirmaachisu keessatti madda faalamaa amantaa guutuudhaan hundeessuuf odeeffannoo gahaa kan kennan yeroo muraasa madda faalama bishaanii.
Xiinxaltoonni yeroo baay’ee baay’ina walqabataa, reeshiyoo molakiyuulaa, akkaataa kiroomaatoogiraafii, fi raabsa baayoomarkaroota dachaa saamuda faalaman irraa fi meeshaalee madda kaadhimamaa saamuda wabii of eeggannoodhaan filataman fayyadamuun qorannoo walfakkaataa of eeggannoodhaan qophaa’e keessatti walitti qabaman gidduutti walbira qabu.
Haalli qilleensaa walnyaatinsa boba’aa jijjiiruu danda’a, keessumaa qaamolee salphaa fi baayoo-diigamuu danda’an balleessuun, kanaaf qorattoonni bakka saamuda fudhachuu dhiibbaa irra gahe irratti ashaaraa qubaa naannoo of eeggannoodhaan yeroo hiikan danfisuu, bulbulamuu, baayoo-diigamuu fi footooksaayidii herrega gochuu qabu.
Duubbee Orgaanikiin hiika walxaxaa taasisuu danda’a, keessumaa seedimentii haayidirookaarboonii uumamaa ykn haftee boba’aa gadhiifama seenaa hedduu irraa argame keessatti, kunis walmadaalchisuu madda xumura saayinsii ittisa qabuu fi hubannoof barbaachisaa taasisa faalama bishaan lafa jalaa karaalee.
Kanaafuu hiikoonni cimaan yeroo madda dhumaa madda madda ramaduu ragaa keemikaalaa qofa irratti hirkatanii osoo hin taane, baayoomarkaroota safartuu boba’aa barame, seenaa iddoo, haala iddoo, ilaalcha fiizikaalaa, fi agarsiistota naannoo biroo waliin walitti fida.
Hiikni xiinxala adda baasuu madda madda irraa adda baasuus qaba, sababiin isaas baayoomarkara argachuun argamuun isaa mirkaneessa malee ofumaan yoom, eessatti, ykn akkamitti boba’aan naannoo akka seene itti gaafatamummaa madda naannoo keessatti hin mirkaneessu.
PCA fi Madaallii Madda Faalama Walitti Makamaa
Xiinxalli qaamolee ijoo, ykn PCA, qorattoonni walitti dhufeenya baayoomarkarootaa fi jijjiiramoota faalama biroo gidduu jiru qorachuuf gargaaruu danda’a, kunis kuusaawwan deetaa walxaxaa gara paateenoota walfakkeenya saamudaalee fi bakkeewwan dhiibbaan irra gahe gidduu jiru mul’isutti hir’isuu danda’a bu’aa faalama bishaanii.
1. Ida’amuu Daataa: 1.1. PCAn qindoomina baayoomarkara safartuuwwan boba’aa waliigalaa fi jijjiiramoota naannoo biroo waliin walitti makuu danda’a, qorattoonni walitti dhufeenya bu’aa dhuunfaa qofa irraa adda baasuun rakkisaa ta’ee hafuu danda’u madaaluuf gargaara.
2. Beekamtii Paattaraa: 1.1. Saamuda amala keemikaalaa walfakkaataa qaban oomisha PCA keessatti walitti qabamuu danda’u, kunis bakkeewwan hedduun madda faalamaa walqabatan ykn adeemsa naannoo bu’uura qorannoo bal’aa keessatti qooddachuu isaanii qorachuuf bu’uura istaatiksii ta’a.
3. Garaagarummaa Madda: . Gareen saamuda adda ta’e qorattoonni ragaa keemikaalaa fi dirree cinatti, barbaachisaa ta’een kan deeggaramee, faalama boba’aa wajjin walqabatee jiru galtee duubbee ykn boba’aa hin taane irraa adda baasuuf gargaaruu danda’a faalama bishaanii hir’isuu seera bu’uuraa.
4. Deeggarsa Murtii: 1.1. PCA madda faalamaa ta’uu of danda’ee hin mirkaneessu, garuu safartuuwwan walxaxaa qindeessuun fi murtii bulchiinsa iddoo faalameef bu’aa hordoffii walitti makamaa hiika ifa ta’e deeggaruun madaallii naannoo cimsuu danda’a.
5. Sakatta’iinsa Jijjiiramaa: . Qorattoonni PCA dura jijjiiramoota hiika qaban filachuu qabu sababiin isaas safartuuwwan barbaachisoo hin taane hariiroo istaatiksii hiikuu dura paateenoota laaffisuu fi bu’aa istaatiksii adeemsa naannoo beekamaa waliin walqabsiisuuf rakkisaa taasisuu danda’a.
6. Walbira Qabsiisuu Yeroo: . Yeroo hordoffii keessatti xiinxala jijjiiramoota hedduu irra deddeebi’uun hariiroon baayoomarkarootaa fi faalama biroo gidduu jiru akkuma faalama haala qilleensaa, godaanuu, ykn sagantaalee hordoffii yeroo dheeraa keessatti sirreeffama keessa darbuu isaa mul’isuu danda’a.
Akkasumas Dubbisaa: Adeemsa Jijjiirama Boba’aa
Fayyadama fi Daangaa Baayoomarkaroota
Baayoomarkaroonni qorannoo dhangala’aa, madaallii bakka faalame, ashaaraa qubaa boba’aa, hordoffii sirreeffama, walsimannaa naannoo, fi qorannoo sochii haayidirookaarboonii kutaalee naannoo adda addaa keessatti hojiirra ooluu qabu. Isaan ni deeggaru tarkaanfiiwwan bulchiinsa naannoo kaayyoo qulqullina naannoo sirrii ta’e jalatti.
Hafteen biyyee ykn biyyee keessatti argaman boba’aa qamadii wajjin walqabatee jiraachuu isaa murteessuuf, walfakkeenya saamudaa fi maddoota shakkaman gidduu jiru adda baasuu, akkasumas jijjiirama walnyaatinsa boba’aa yeroo fi fageenya irratti mul’atu madaaluuf gargaaruu danda’u.
Malli kun ji’ookeemistirii boba’aa ni deeggara sababiin isaas raabsiin baayoomarkaroota odeeffannoo waa’ee madda meeshaa, haala kuufama, bilchina, godaansa, fi seenaa ji’ooloojii uumamuu boba’aa qamadii mul’isuu danda’a. Argannoowwan kun hiikuuf gargaaru dhiibbaa balfa industirii irratti dhufu.
Gatiin isaanii jiraatus, baayoomarkaroonni meeshaalee laabraatoorii addaa, hiikkaa ogummaa qabu, meeshaalee wabii mijatoo ta’an, fi mirkaneessa qulqullinaa cimaa barbaadu sababiin isaas saamuda naannoo walxaxaa yeroo qorannoo boba’aa walxaxaa kompaawundoota gidduu seenanii fi haftee haala qilleensaatiin miidhame qabaachuu danda’a.
Xiinxalli baayoomarkaraa safartuuwwan haayidirookaarboonii barame, odeeffannoo seenaa, ilaalcha dirree, fi xiinxala istaatiksii yeroo qorattoonni murtii madda madda iddoowwan faalamanii fi sagantaalee sirreeffamaa murteessan, bal’aa wajjin kan walsimu ta’uu qaba yaad-rimee faalama fi murtee naannoo ittisa danda’u kennuu.
Kanaafuu hojiirra oolmaan milkaa’aan sagantaa hordoffii haala gaariin qophaa’ee fi mala xiinxala kaayyoo iddoo, miidiyaa naannoo, sadarkaa faalamaa eegamu, fi murtii qorattoonni bu’aa hordoffii naannoo amanamaa ta’eef deeggaru qaban waliin walsimsiisu irratti hundaa’a.
Cuunfaa Hojiirra Oolmaa Baayoomarkaroota Hordoffii Faalama Boba’aa Keessatti
| Kallattii | Cuunfaa |
|---|---|
| Baayoomarkaroota | Kompaawundoota orgaanikii adda ta’an kanneen boba’aa wajjin walqabatan kanneen mallattoo keemikaalaa faayidaa qaban meeshaalee madda fi seenaa uumamuu boba’aa irraa qaban. |
| Kaayyoo Guddaa | Madda boba’aa qamadii adda baasuu, faalama mirkaneessuu, amala boba’aa adda baasuu, fi madaallii haala qilleensaa ni deeggaru. |
| Kompaawundoota Barbaachisoo | Hopanes, sterenes, terpanes, moretanes, gammacerane, fi kompaawundoota molakiyuulaa dandamatan kanneen kanaan walqabatan. |
| GC-MS jedhamuun beekama | Saamuda boba’aa naannoo walxaxaa keessatti kompaawundoota baayoomarkara adda baasuu, adda baasuu, baay’isuu fi ashaaraa qubaa ni kenna. |
| Saamuda fudhachuu | Saamuda bakka bu’oota, to’annoo qulqullinaa, qabduu sirrii, sanada, fi of eeggannoodhaan qabachuun amanamummaa xiinxala fooyyessa. |
| PCA | Xiinxalli qaamolee ijoo hariiroo baayoomarkarootaa fi jijjiiramoota faalama biroo gidduu jiru kuusaa deetaa walxaxaa keessatti qorachuuf gargaara. |
| Hiikkaa | Baayoomarkaroonni safartuu haayidirookaarboonii, seenaa iddoo, haala iddoo fi ragaa naannoo birootiin hiikamuu qabu. |
| Daangaawwan | Meeshaaleen addaa, hiikkaa ogummaa qabu, mirkaneessa qulqullinaa, haala qilleensaa, fi haayidirookaarboonii duubaa madda madda kennuu walxaxaa taasisuu danda’a. |
Gaaffiiwwan Irra Deddeebiin Gaafataman Waa’ee Fayyadama Baayoomarkaroota Hordoffii Faalama Boba’aa Keessatti
1. Hordoffii faalama boba’aa keessatti baayoomarkaroonni maali?
Isaanis kompaawundoota orgaanikii adda ta’an kanneen odeeffannoo keemikaalaa waa’ee meeshaalee madda boba’aa qabatanii fi qorattoonni faalama boba’aa qamadii adda baasuuf gargaaranidha.
2. Baayoomarkaroonni faalama boba’aa adda baasuuf maaliif faayidaa qabu?
Haayidirookaarboonii dhuunfaa hedduu caalaa ragaa madda waliin walqabatee cimaa ta’e dhiyeessu sababiin isaas akkaataan molakiyuulaa isaanii haala qilleensaa naannoo booda adda baafamee hafuu danda’a.
3. Baayoomarkaroonni yeroo baay’ee qorataman kamfa’i?
Gareen waliigalaa hoopaanota, isteeriinii, terpaanota, moreeteenota, gaamaaseeriinii fi kompaawundoota molakiyuulaa boba’aa wajjin walqabatan kanneen biroo dandamachuu danda’an of keessatti qabatu.
4. GC-MS xiinxala baayoomarkara keessatti gahee akkamii qaba?
GC-MS kompaawundoota adda baasuu fi odeeffannoo ispeektaraa baay’ee kan xiinxaltoonni baayoomarkaroota boba’aa adda baasuu, baay’isuu fi walbira qabuuf gargaaru kenna.
5. Baayoomarkaroonni madda sirrii boba’aan itti dhangala’e adda baasuu danda’uu?
Isaan madda attribution cimsuu danda’u, garuu qorattoonni bu’aa baayoomarkara seenaa iddoo, haayidirookaarboonii barame fi ragaalee biroo waliin walitti makuu qabu.
6. Haalli qilleensaa hiika baayoomarkara irratti dhiibbaa akkamii qaba?
Haalli qilleensaa qaamolee boba’aa tokko tokko ni balleessa ykn ni jijjiira, kanaaf xiinxaltoonni yeroo hiikaa danfisuu, bulbulamuu, baayoo-diigamuu fi footooksaayidii ilaaluu qabu.
7. Gatiin PCA hordoffii faalama boba’aa keessatti maali?
PCA safartuuwwan walxaxaa qindeessuun hariiroo baayoomarkaroota, jijjiiramoota boba’aa, fi saamuda gidduu jiru kan haala faalama walqabatee agarsiisuu danda’u mul’isa.
8. Madda naannoo adda baasuuf baayoomarkaroonni gahaadhaa?
Lakki Baayoomarkaroonni ragaa gatii guddaa qabu kan kennan yoo ta’u, maqaa amanamaa ta’e garuu odeeffannoo keemikaalaa, istaatiksii, seenaa, iddoo fi dirree dabalataa barbaada.
Gaaffii, yaada ykn gumaacha qabduu? Yoo akkas ta’e yaada keessan nuuf qooduuf saanduqa yaada armaan gadii kana bilisaan nuuf qoodaa. Akkasumas odeeffannoo kana namoota fayyadamoo taʼuu dandaʼaniif gaarummaadhaan akka qooddan isin jajjabeessina. Yeroo tokkotti nama hunda bira ga’uu waan hin dandeenyeef, gargaarsa dubbii kana babal’isuuf gootan dhuguma dinqisiifanna. Deeggarsa nuuf gootaniifis ta’e waan qooddaniif baay’ee galatoomaa!
Akkasumas Dubbisaa: Safartuu Manca’iinsa Naannoo Qonna Keessatti