Seenaa jalqabaa irraa kaasee, sochiin dinagdee gurguddoon naannoo naannoo qarqara galaanaa irratti kan xiyyeeffate yoo ta’u, sababiin isaas qubsumni daldala biyya alaa, qabeenya galaanaa, daandii geejjibaa fi qabeenya oomishaa baadiyyaa naannoo dhiyoo jiru irraa argachuu waan danda’aniif.
Barbaachisummaan dinagdee kun ummanni baay’een qarqara galaanaa akka qubatu kan jajjabeesse yoo ta’u, godaansi hawaasa qarqara galaanaa hedduu keessatti guddina baay’ina ummataa keessatti gumaacha guddaa kan qabuu fi qabeenya uumamaa daangeffame irratti dhiibbaa guddaa kan uumudha.
Naannoowwan qarqara galaanaa fi galaanaa qurxummii, geejjibaa, turizimii, bashannana, oomisha nyaataa, heddummina lubbu qabeeyyii, fi tajaajila sirna ikoo naannoo biroo fayyaa dhala namaa, jireenya, guddina dinagdee fi nageenya hawaasummaaf kallattiin gumaachan ni deeggaru.
Haa ta’u malee, misoomni cimaan, faalamni, jijjiirraan bakka jireenyaa, qabeenya baasuu, fi qubsuma karoora gaarii hin qabne adeemsa ikoloojii jijjiiruu fi eegumsa uumamaa laaffisuu waan danda’uuf naannoowwan kun sochii dhala namaatiif baay’ee saaxilamoo ta’anii itti fufaniiru.
Kanaafuu haalli naannoo qarqara galaanaa fi galaanaa haala baay’ina ummataa, teeknooloojii, gochaalee naannoo, gabaa, sirna bulchiinsa, miira naannoo, fi bu’a qabeessummaa ittisa faalamaa fi bulchiinsa qabeenya irratti hundaa’a.
Naannoon Qarqara Galaanaa fi Galaanaa Maaliif Barbaachisaa Ta’a
Naannoowwan qarqara galaanaa fi galaanaa hojiiwwan ikoloojii gatii guddaa qaban kanneen hawaasa dhala namaa deeggaran, oomisha nyaataa, eegumsa qarqara galaanaa, marsaa soorataa, dhiyeessii bakka jireenyaa, bashannana, turizimii, geejjibaa, fi carraa dinagdee uummata qarqara galaanaa dabalatee ni kennu.
Bishaan qarqara galaanaa fayya qabeessa ta’e qabeenya qurxummii fi qola qurxummii kan deeggaru yoo ta’u, mangroves, estuaries, jiidhina fi bakkeewwan jireenyaa biroo sadarkaa guddinaa adda addaa keessatti gosoota bishaan keessa jiraatan hedduudhaaf bakka walhormaataa fi gaaddisa ni kennu.
Naannoowwan kunniin tajaajila uumamaa barbaachisoo balaa naannoo hir’isan kan kennan yoo ta’u, kunis qarqara galaanaa tasgabbeessuu, biyyee qabachuu, bishaan qulqulleessuu, kuusaa kaarboonii, fi dalga, obomboleettii, lolaa fi dhiqannaa qarqara galaanaa irraa eeguu dabalata.
Hojiiwwan ikoloojii kana hubachuun xiyyeeffannoo barbaada gatiiwwan heddummina lubbu qabeeyyii fi faayidaa sirna ikoo naannoo, sababni isaas garaagarummaan baayoloojii dandamachuu fi dandeettii oomishaa sirna qarqara galaanaa fi galaanaa waan cimsuuf.
Nageenyi namaa qulqullina bishaanii waliin walitti hidhata guddaa qaba, tolchuu bulchiinsa qulqullina bishaanii bu’a qabeessa ta’e qabeenya bishaanii, fayyaa hawaasaa, qurxummii, bashannana, fi tajaajila sirna ikoo qarqara galaanaa amanamaa ta’e eeguuf barbaachisaa dha.
AKKASUMAS Dubbisaa: Giddu-galeessa Barnootaa fi Tarkaanfii Naannoo
Amaloota Ijoo Sirna Ikoo Qarqara Galaanaa
Sirni ikoo qarqara galaanaa naannoo biyya keessaa hedduu irraa kan adda ta’e lafti fi galaanni walitti fufiinsaan kan wal-nyaatan yoo ta’u, kunis haala walxaxaa bishaan, soogiddi, sochii biyyee, dalga, kaarentiin, haala qilleensaa fi sochiin namaa adeemsa ikoloojii irratti dhiibbaa geessisu uuma.
1. Walitti Hidhamiinsa Ikoo: . Laggeen, estuaries, lafti jiidhina, mangroves, qarqara galaanaa, naannoo marga galaanaa fi bishaan galaana irraa guyyaa guyyaan adeemsa uumamaatiin orgaanizimoota, soorata, seedimentii fi faalama waan wal jijjiiraniif bakki jireenyaa qarqara galaanaa walitti hidhamiinsa guddaa qaba.
2. Oomishtummaa Baayoloojii Ol’aanaa: 1.1. Naannoowwan qarqara galaanaa hedduun ifa aduu, sooratni, bishaan gadi fagoo, galtee bishaan qulqulluu fi bakki jireenyaa gaaddisa qabu biqiltoota, qurxummii, qola qurxummii, simbirrootaa fi maaykiroo-orgaanizimootaaf haala mijataa waan uumuuf toora nyaataa oomisha guddaa qabu ni deeggara.
3. Hirkatummaa Namaa Cimaa: 1.1. Hawaasni qarqara galaanaa nyaata, hojii, geejjibaa, daldalaa, turizimii, bashannanaa fi galii argachuuf qabeenya galaanaa irratti kan hirkatan yoo ta’u, manca’iinsi naannoo bu’aa hawaasummaa fi dinagdee battalaa akka uumuu danda’u taasisa.
4. Miira Naannoo: 1.1. Sirnoonni qarqara galaanaa faalama, balleessuu bakka jireenyaa, dhangala’aa bishaanii jijjiirame, garmalee fayyadamuu fi dhiibbaa qilleensaa irratti dafanii deebii kennuu danda’u, keessumaa bakka sirni ikoo uumamaa duraanuu jeequmsa guddaa dhala namaa mudatu.
Qorannoo irratti sababoota naannoo raabsa heddummina lubbu qabeeyyii irratti dhiibbaa geessisan gosootni qarqara galaanaa ho’a, rooba, soogidda, haala bakka jireenyaa, faalama fi qabeenya argamuuf deebii adda addaa maaliif akka kennan ibsuuf gargaara.
Haaluma walfakkaatuun, . sagantaalee hordoffii naannoo jijjiirama qulqullina bishaanii, kuufama qurxummii, heddummina lubbu qabeeyyii, sadarkaa faalamaa fi agarsiistota biroo dhiibbaa ikoloojii uumame mul’isan adda baasuu danda’a.
Sochii Namaa Naannoo Galaanaa Irratti Dhiibbaa Uumuu
Sochiin namaa naannoo qarqara galaanaa fi galaanaa irratti dhiibbaa kan uumu karaa misooma, qabeenya baasuu, balfa maddisiisuu, geejjibaa, qurxummii qabuu, qonna, oomisha anniisaa, turizimii, fi babal’ina qubsuma lafa qarqara galaanaa naannoodhaaf miira qabeessa ta’e irratti.
1. Magaalota Qarqara Galaanaa: . Babal’inni magaalonni saffisaan ta’uun, bishaan xuraa’aa, balfa jajjaboo, bishaan obomboleettii, dhiibbaa ijaarsaa fi fedhii lafaa fi bu’uuraalee misoomaa dabaluudhaan, mangroves, lafa jiidhina, qarqara galaanaa fi bakka jireenya uumamaa biroo bakka bu’uu danda’a.
2. Qonnaa Fi Horsiisa Bishaanii: Xaa’oon qonnaa, qorichi aramaa, yaa’a biyyee, fi hojiin horsiisa bishaanii haala gaariin hin bulfamne soorataa fi faalama bishaan qarqara galaanaa keessa galchuu fi haala ikoloojii dhiyoo jiru jijjiiruu danda’a.
3. Misooma Industirii: 1.1. Warshaaleen, warshaaleen qulqulleessituu, buufata doonii, dhaabbileen humna elektiriikaa fi hojiin bishaan xuraa’aa, keemikaalota, oomishaalee boba’aa, ho’aa fi faalama biroo gara sirna lafaa fi galaanaa naannoo isaanii jirutti gadi lakkisuu danda’u.
Ragaa yeroo ammaa irratti dhiibbaa balfa industirii irratti dhufu akka agarsiisutti, dhangala’aan industirii haala gaariin to’atame lubbu qabeeyyii bishaan keessa jiraatan miidhuu, saaxilamummaa summii dabaluu fi qulqullina bishaan jireenya qarqara galaanaa deeggaru hir’isuu danda’a.
Haaluma walfakkaatuun, dhiibbaa dhala namaa naannoo uumamaa irratti qabu imaammattoonni misoomaa eegumsa bakka jireenyaa, daangaa qabeenya, fi baasii ikoloojii yeroo dheeraa osoo hin herregamin bu’aa dinagdee yeroo gabaabaa dursa yeroo kennan cimuu danda’a.
Guddina Uummataa fi Dhiibbaa Qarqara Galaanaa
Guddinni baay’ina ummataa yeroo baay’ee yeroo manca’iinsi qarqara galaanaa uumamu xiyyeeffannoo argata, garuu baay’inni ummataa qofti bu’aa naannoo hin murteessu sababiin isaas teeknooloojiin, gabaan, dhaabbileen, akkaataan itti fayyadamaa fi gochoonni naannoo illee dhimma waan qabaniif.
1. Babal’ina Qubsumaa: 1.1. Uummanni qarqara galaanaa guddachaa jiru mana jireenyaa, daandii, bishaan boollaa, qulqullina naannoo, buufata doonii, gabaa fi tajaajila fayyaa kan barbaadu yoo ta’u, kunis naannoo uumamaa jijjiiruun lafa qarqara galaanaa fi qabeenya bishaanii duraanuu daangeffame irratti dhiibbaa dabaluu danda’a.
2. Fedhii Qabeenyaa Dabaluu: 1.1. Uummanni baay’een fedhii qurxummii, shimbirroo, muka, boba’aa, bishaan, meeshaalee ijaarsaa fi iddoowwan bashannanaa dabaluu danda’a, kunis yeroo sirni bulchiinsa bu’a qabeessa ta’e hin jirretti fayyadama cimaa jajjabeessa.
3. Godaansaa Fi Magaalummaa: Godaansi gara hawaasa qarqara galaanaatti godhamu dorgommii qabeenyaafi tajaajilaaf taasifamu dabaluu danda’a, haa ta’u malee dhaabbileen hawaasummaa ciccimoon, gochoonni aadaa, beekumsa naannoo, fi hariiroon hawaasaa dhiibbaa naannoo miidhaa geessisu giddu galeessa gochuu danda’u.
Qorannoowwan kan heddummina lubbu qabeeyyii dhabuu fi gosoota bineensotaa dhabamsiisuu baay’inni ummataa fedhii qabeenya babal’achaa dhufuu wajjin yeroo walsimutti balleessuun bakka jireenyaa fi itti fayyadamni cimaan maaliif xiyyeeffannoo argachuu akka qabu agarsiisu.
Yerooma wal fakkaatutti, dhiibbaa bulchiinsa qabeenya lafa irraa gara bishaan qarqara galaanaatti babal’achuu danda’a sababiin isaas albuudni, sochiin boba’aa, dhiqannaa lafaa fi jeequmsi lafaa sochii biyyee fi fe’iinsa faalama dabaluu waan danda’uuf.
Dhiibbaan baay’ina ummataa keessumaa hawaasni qulqullina gahaa, bu’uuraalee misoomaa, karoora naannoo, fi dhaabbilee qabeenya qarqara galaanaa waliinii argachuu qindeessuun gochaalee itti fufiinsa qaban hojiirra oolchuu danda’an yeroo dhaban miidhaa kan geessisudha.
Balaa Faalama Bishaan Qarqara Galaanaa Keessatti
Faalamni naannoo qarqara galaanaa fi galaanaa irratti balaa guddaa ta’e keessaa tokko bakka bu’a sababiin isaas faalama laga, sirna bishaan ba’u, bishaan lafa jalaa, yaa’a, kuufama qilleensaa fi kallattiin dhangala’uu keessa deemuu danda’a.
1. Bishaan Xuraa’aa Fi Bishaan Xuraa’aa: Bishaan xuraa’aan hin qulqullaa’in ykn haala gaariin hin qulqullaa’in soorata, paatojeenoota, orgaanikii, keemikaalotaa fi jajjaboo dhaabbate bishaan qarqara galaanaa keessa galchuun oksijiinii akka hir’atu, balaa dhukkubaa, guddina algaa fi jeequmsa ikoloojii fida.
2. Faalama Zayitii Fi Keemikaalaa: Oomishaaleen boba’aa fi keemikaalonni balaafamaa ta’an, biyyee, bishaan, biqiltoota, qurxummii, qola qurxummii fi orgaanizimoota biroo faaluu kan danda’an yoo ta’u, hawaasa dhibee kanaan miidhaman keessatti dhiibbaa ikoloojii fi hawaas-dinagdee itti fufiinsa qabu uumuu danda’u.
Odeeffannoo irratti madda bishaan xuraa’aa fi bu’aa isaa akka agarsiisutti, dhangala’aan mana keessaa, qonnaa, daldalaa fi industirii hundi faalama dhuma irratti lageen, lafa jiidhina, bishaan qarqara galaanaa fi bishaan qarqara galaanaa ga’u gumaachuu akka danda’u agarsiisa.
Haaluma walfakkaatuun, . qulqullina bishaan xuraa’aa fi to’annoo gatamuu dhangala’aan bishaan fudhataa fi sirna ikoo bishaanii miira qabeessa ta’e osoo hin ga’iin faalama balleessuun miidhaa naannoo hir’isuu danda’a.
Faalama boba’aa yaaddoo addaa qaba sababni isaas faalama boba’aa naannoo bishaanii seedimentii keessatti itti fufuu, bakka jireenyaa miidhuu, oomishtummaa qurxummii hir’isuu fi sochii dinagdee qabeenya galaanaa irratti hirkate jeequu danda’a.
Qabeenyaa fi Bulchiinsa Qabeenya Waloo
Qabeenyi qarqara galaanaa fi galaanaa hedduun isaanii qophii qabeenya waloo jalatti kan socho’an yoo ta’u, hawaasni karaa dhaabbilee idilee ykn al-seerummaatiin bakka qurxummii, mangrove, estuaries, lafa jiidhina, fi qabeenya biroo argachuu qooddatu.
1. Qabeenya Waliinii Argachuu: Sirni qabeenya waliigalaa itti gaafatamummaa waloo jajjabeessuu kan danda’u fayyadamtoonni fedhii waliinii yeroo beekan, seera waliigaltee irra ga’ame hordofan, waldhabdee furuu fi hariiroo hawaasummaa itti fayyadama qabeenya itti gaafatamummaa qabu deeggaru yeroo eegan.
2. Balaa Jijjiirama Hawaasummaa Irraa Argamu: Godaansi ariifataa, magaalummaan, daldalaan, jijjiiramni teeknooloojii, fi gabaan guddachaa jiru qophii hundeeffame laaffisuu danda’a, yeroo seerotni aadaa kana booda fedhii uumame ykn dhiibbaa qabeenya dabalaa jiruun wal hin simne.
3. Barbaachisummaa Dhaabbilee: Bulchiinsi bu’a qabeessa ta’e itti gaafatamummaa ifa ta’e, hordoffii amanamaa, qophii qaqqabummaa haqa qabeessa, raawwachiisummaa qabatamaa, hirmaannaa hawaasaa, fi tumsa fayyadamtoota naannoo, dhaabbilee daldalaa, qorattoota, fi aangawoota mootummaa gidduu jiru barbaada.
Bulchiinsi cimaanis odeeffannoo amanamaa irratti hundaa’a, fi qophii faalama-to’annoo dhaabbilee dhaabbilee itti gaafatamummaa eegumsa naannoo, qulqullina naannoo, bulchiinsa bishaanii, fi ittisa faalama qaban gidduutti qindoomina cimsuu ni danda’a.
Bulchiinsi gaariin qabeenya eeguu kan danda’u osoo jiruu deggeruu, keessattuu yeroo tarkaanfiiwwan eegumsa qabeenya bishaanii fedhii naannoo, haala ikoloojii, hirmaannaa hawaasaa, fi itti gaafatamummaa bulchiinsa qabatamaa calaqqisiisu.
Karaalee Naannoo Qarqara Galaanaa Fi Galaanaa Itti Eegamu
Naannoo qarqara galaanaa fi galaanaa eeguun tarkaanfii qindoomina qabu kan faalama madda isaa irratti mul’atu, bakka jireenyaa uumamaa eegu, bulchiinsa qabeenya cimsu, akkasumas akkaataa oomishaa fi itti fayyadama naannoodhaaf itti gaafatamummaa qabu jajjabeessu barbaada.
1. Bakka Jireenya Uumamaa eeguu: 1.1. Mangroves, lafti jiidhina qabu, estuaries, qarqara galaanaa, bakki jireenyaa marga galaanaa, fi sirnoonni ikoo miiraa biroo heddummina lubbu qabeeyyii, qurxummii, tasgabbii qarqara galaanaa, qulqullina bishaanii, fi jireenya hawaasaa waan deeggaraniif eegumsa argachuu qabu.
2. Bulchiinsa Bishaan Xuraa’aa Fooyyessuun: 1.1. Hawaasni fi indaastiriiwwan bishaan xuraa’aa walitti qabuu, qulqulleessuu, hordofuu fi haala nagaa ta’een gadi lakkisuu qabu, akka faalamni lageen, estuaries, lagoons, bishaan qarqara galaanaa fi sediment keessatti hin kuufamneef.
3. Balfa Madda Irratti Hir’isuu: Balfa hin barbaachifne ittisuun baay’ina meeshaalee gara boolla bishaanii, karaa bishaanii fi naannoo qarqara galaanaa seenan gadi buusu kan danda’u yoo ta’u, irra deebiin itti fayyadamuu, deebi’anii fayyadamuu fi gochaalee oomishaa fooyya’aa ta’an qabeenya qusatu.
4. Hordoffii Naannoo Cimsuu: 1.1. Hordoffiin qulqullina bishaanii, biyyee, kuufama qurxummii, bakka jireenyaa, fi agarsiistota faalama yeroo yeroon gochuun rakkoolee dafanii mul’isuu fi miidhaa duubatti deebi’uun osoo hin rakkisin dura yeroon gidduu seenuun deeggaruun ni danda’ama.
Qajeelfama qabatamaa irratti balfa madda irratti hir’isuu ittisa, barmaatilee hojii fooyya’aa, bakka bu’iinsa meeshaalee, fi jijjiirama adeemsaa balfi qulqulleessuu ykn gatamuu osoo hin barbaachisin faalama hir’isu cimsa.
Eegumsi bu’a qabeessa ta’es dabalatee mala balfa sirnaan qulqulleessuu fi gatuu, kanneen faalama balfa mana keessaa, industirii, daldalaa fi qonnaa irraa gadi lakkifamu hir’isan.
Akkasumas Dubbisaa: Qajeelfama Bulchiinsa Naannoo Gorsa Balfa Hir’isuu
Bulchiinsa Yeroo Dheeraa Fi Itti Fufiinsa Naannoo
Itti fufiinsi yeroo dheeraa eegumsa naannoo karoora dinagdee waliin walitti makuun misoomni qarqara galaanaa sirna ikoo dhaloota egeree deeggaru osoo hin balleessin hojii fi tajaajila barbaachisaa ta’e akka kennu gochuu irratti hundaa’a.
1. Bulchiinsa Ittisaa Hojiirra Oolchuu: Rakkoon naannoo erga miidhaa cimaan mudatee booda suphaadhaaf baasii guddaa kan gaafatu waan ta’eef, ittisi karoora qarqara galaanaa, to’annoo faalamaa, misooma bu’uuraalee misoomaa, qabeenya baasuu, fi babal’ina qubsumaa qajeelchuu qaba.
2. Itti Fayyadama Qabeenyaa Gahumsa Qabu Guddisuu: 1.1. Meeshaalee, anniisaa, bishaanii fi qabeenya uumamaa gahumsaan fayyadamuun balfaa maddisiisuu fi dhiibbaa naannoo hir’isuun raawwii dinagdee maatii, industirii, qonna, qurxummii, fi hawaasa hunda keessatti fooyyessa.
3. Deebi’ee Fayyadamaa Fi Deebi’ee Dhaabuu Jajjabeessuu: Deebi’ee fayyadamuun baay’ina balfa gara sirna gatuutti seenu hir’isa, meeshaalee faayidaa qaban kanneen akkas ta’ee baduu danda’an deebifachuun hawaasni qabeenya akka kunuunsuu fi dhiibbaa naannoo gadi buusuuf gargaara.
Qorannoo irratti deebi’ee fayyadamuu akka to’annoo faalamaatti meeshaaleen deebifachuun qabeenya kunuunsuu fi bu’aa naannoo meeshaalee gataman waliin walqabatee dhufu daangessuun barbaachisummaa balfa gatuu hir’isuu akka danda’u agarsiisa.
Sadarkaa hawaasaatti, . muuxannoowwan gaarii bulchiinsa naannoo ittisa faalama, kunuunsa, itti fayyadama qabeenya itti gaafatamummaa qabu, hirmaannaa hawaasaa, fi teeknooloojiiwwan mijatoo ta’an walitti makuun misooma qarqara galaanaa itti fufiinsa qabu deeggaru ni danda’a.
Faalamni oomisha qurxummii hir’isuu, jireenya miidhuu, baasii eegumsa fayyaa dabaluu fi barbaachisummaa deebisanii dhaabuu qaala’aa uumuu waan danda’uuf yaadonni dinagdees dhimma qaba, kunis ittisa naannoo irra deddeebiin deebisuu caalaa dinagdeen filatamaa akka ta’u taasisa.
Qorannoowwan qorachuu kasaaraa dinagdee faalama irraa dhufu murteessitootni filannoo misooma qarqara galaanaa yeroo madaalan miidhaa naannoo fi bu’aa maallaqaa tajaajilli sirna ikoo hir’achaa dhufuun fidu maaliif ilaaluu akka qaban agarsiisu.
Naannoowwan qarqara galaanaa fi galaanaa sirna gatii guddaa qaban garuu saaxilamoo ta’anii kan hafan yoo ta’u, bulchiinsi itti fufiinsa qabu hawaasni, indaastiriiwwan, mootummoonni, fi fayyadamtoonni qabeenya faalama hir’isuun bakka jireenyaa fi hojiiwwan ikoloojii eeguun gaafata.
Hoggansi itti gaafatamummaa qabu ittisa, hordoffii bu’a qabeessa, qulqullina qulqullinaa fooyya’aa, kunuunsa bakka jireenyaa, hirmaannaa hawaasaa, itti fayyadama qabeenya itti fufiinsa qabu, fi dhaabbilee ciccimoo misoomaa fi eegumsa ikoloojii madaaluu danda’an dursa kennuu qaba.
Keessattuu tarkaanfiin qabatamaan barbaachisaa waan ta’eef dhiibbaa naannoo balfaan walqabatee dhufu qulqullina bishaanii, lubbu qabeeyyii bishaan keessa jiraatan, fayyaa hawaasaa, jireenyaa fi tasgabbii sirna ikoo naannoo irratti dhiibbaa uumuu kan danda’u yeroo sirni gatuu gahaa ta’ee hafu.
Kanaafuu naannoowwan kana eeguun itti gaafatamummaa ikoloojii qofa osoo hin taane hawaasa nyaata, galii, nageenyaafi fayyaa gaariif qabeenya qarqara galaanaa irratti hirkataniif dursa dinagdee fi hawaasummaati.
Cuunfaa Balaa fi Furmaata Naannoo Qarqara Galaanaa fi Galaanaa
| Mataduree | Cuunfaa |
|---|---|
| Barbaachisummaa | Naannoowwan qarqara galaanaa fi galaanaa nyaata, jireenya, heddummina lubbu qabeeyyii, turizimii, geejjibaa, bashannanaa fi eegumsa uumamaa ni deeggaru. |
| Amaloota Ijoo | Wal-nyaatinsa lafaa fi galaanaa cimaa, oomishtummaa baayoloojii olaanaa, walitti hidhamiinsa ikoloojii fi miira naannoo qabu. |
| Dhiibbaa Namaa | Magaalaan, qonni, horsiisa bishaanii, industirii, turizimii, baafachuu, fi babal’inni qubsumaa sirna qarqara galaanaa miidhuu danda’a. |
| Guddina Uummataa | Dhiibbaan baay’ina ummataa fedhii qabeenya guddisuu danda’a, haa ta’u malee teeknooloojiin, dhaabbileen, gabaan, fi gochoonni naannoo bu’aa naannoo dhumaa irratti dhiibbaa kan geessisan ta’us. |
| Faalama | Bishaan xuraa’aa, bishaan xuraa’aa, zayitiin, keemikaalli, soorata, biyyee fi balfi jajjaboo sirna ikoo galaanaa fi qarqara galaanaa mancaasu danda’a. |
| Bulchiinsa | Sirni qabeenya waliinii seera ifa ta’e, hordoffii, hirmaannaa, waldhabdee furuu, fi dhaabbilee bu’a qabeessa ta’an barbaadu. |
| Eegumsa | Kunuunsa bakka jireenyaa, ittisa faalama, qulqullina bishaan xuraa’aa, balfa hir’isuu, deebi’ee fayyadamuu, fi hordoffiin itti fufiinsa deeggarsa. |
| Galma Yeroo Dheeraa | Misoomni qarqara galaanaa tajaajila sirna ikoo fi dandamachuu ikoloojii eeguun fedhii hawaasummaa fi dinagdee guutuu qaba. |
Waa’ee Naannoo Qarqara Galaanaa fi Galaanaa Gaaffiiwwan Yeroo Irra Deebi’anii Gaafataman: Balaa fi Furmaata
1. Naannoo qarqara galaanaa fi galaanaa maali?
Isaanis sirna lafaa fi galaanaa walitti hidhame kanneen akka qarqara galaanaa, estuaries, mangroves, lafa jiidhina, lagoons, bishaan gadi fagoo, bakka jireenyaa galaana irraa, fi sirna ikoo biroo adeemsa galaanaatiin dhiibbaa irra ga’aniidha.
2. Naannoowwan qarqara galaanaa maaliif barbaachisoo ta’a?
Nyaata, hojii, geejjibaa, carraa turizimii, heddummina lubbu qabeeyyii, eegumsa qarqara galaanaa, bashannana, bishaan qulqulleessuu, fi tajaajila sirna ikoo naannoo biroo fayyaa namaa deeggaran ni kennu.
3. Guddinni baay’ina ummataa naannoo qarqara galaanaa irratti dhiibbaa akkamii qaba?
Guddinni baay’ina ummataa fedhii lafaa, nyaataa, bishaanii, mana jireenyaa, bu’uuraalee misoomaa fi qabeenya uumamaa guddisuu danda’a, haa ta’u malee dhaabbileen, teeknooloojiin, gabaawwanii fi gochoonni naannoo bu’aa naannoo irratti dhiibbaa uumuu danda’u.
4. Balaan faalamaa gurguddoon maal fa’a?
Balaawwan gurguddoon bishaan xuraa’aa hin qulqullaa’in, bishaan xuraa’aa, dhangala’aa qonnaa, keemikaalota industirii, dhangala’aa boba’aa, biyyee, pilaastikii fi balfa biroo bishaan qarqara galaanaa fi galaanaa ga’an kan dabalatudha.
5. Bakki jireenyaa qarqara galaanaa akkamitti eegamuu danda’a?
Eegumsi kunuunsa bakka jireenyaa, ittisa faalama, qulqullina bishaan xuraa’aa, itti fayyadama qabeenya itti fufiinsa qabu, hordoffii bu’a qabeessa, karoora naannoo, hirmaannaa hawaasaa, fi sirna bulchiinsa cimaa barbaada.
6. Bulchiinsi qarqara galaanaa maaliif barbaachisaa ta’e?
Bulchiinsi qabeenya qaqqabummaa, to’annoo faalama, hordoffii, waldhabdee furuu, kunuunsa, fi itti fayyadama itti fufiinsa qabuun qabeenya waliinii qarqara galaanaa fi galaanaa ni diriirsa.
7. Bulchiinsi balfaa gahee akkamii qaba?
Bulchiinsi balfaa bu’a qabeessa ta’e faalamni lageen, lafa jiidhina, estuaries, qarqara galaanaa, fi galaana akka hin geenye kan dhorku yoo ta’u, hawaasa qulqulluu, sirna ikoo fayya qabeessa, fi itti fayyadama qabeenya gahumsa qabu deeggara.
8. Hordoffiin naannoo maaliif barbaachisaa?
Hordoffiin jijjiirama qulqullina bishaanii, heddummina lubbu qabeeyyii, kuufama qurxummii, sadarkaa faalama, fi haala sirna ikoo naannoo adda baasuuf gargaara, kunis hoggantoonni miidhaa naannoo osoo hin hammaatin deebii akka kennan taasisa.
Gaaffii, yaada ykn gumaacha qabduu? Yoo akkas ta’e yaada keessan nuuf qooduuf saanduqa yaada armaan gadii kana bilisaan nuuf qoodaa. Akkasumas, odeeffannoo kana namoota fayyadamoo taʼuu dandaʼaniif gaarummaadhaan akka qooddan isin jajjabeessina. Yeroo tokkotti nama hunda bira ga’uu waan hin dandeenyeef, gargaarsa dubbii kana babal’isuuf gootan dhuguma dinqisiifanna. Deeggarsa nuuf gootaniifis ta’e waan qooddaniif baay’ee galatoomaa!
Akkasumas Dubbisaa: Qonnaa fi Naannoo Uumamaa Naayijeeriyaa