Xuuxamuun qoricha margaa keemikaalli dibame tokko hangam biqiltootaaf akka argamu fi bakka hojii isaa yaadame akka ga’u murteessa. Haalli biyyee erga maasii qonnaa keessatti dibamee booda argama kana irratti dhiibbaa cimaa qaba.
Qorichootni marga erga biyyee seenan booda, suphee fi orgaanikiitiin xuuxamuu, bishaan biyyee keessatti bulbulamee hafuu, ykn kaarentii bishaanii fi qilleensaatiin piroofaayilii biyyee keessa socho’uu danda’u.
Madaalliin adeemsa kana gidduu jiru to’annoo margaa, nageenya midhaanii, itti fufiinsa qoricha margaa fi carraa faalamaa irratti dhiibbaa qaba. Kanaafuu, wantoota kana hubachuun murtii fayyadama qoricha margaa fooyya’aa biyyee qonnaa adda addaa irratti ni deeggara.
Adeemsa kana keessatti amaloonni biyyee fi qoricha margaa hedduun wal-nyaatu. Gosti suphee, orgaanikii, pH biyyee, jiidhinni, caasaa keemikaalaa, dhangala’uu, babal’ina, fi dhangala’aan heddumminaa hundi isaanii argama qoricha margaa irratti dhiibbaa qaba.
Barreeffamni kun akkaataa wantootni kun xuuxamuu fi sochii qoricha marga biyyee keessatti to’atan ibsa. Akkasumas, qoricha margaa tokko haala biyyee fi naannoo adda addaa keessatti maaliif amala adda addaa qabaachuu akka danda’u agarsiisa.
Kolooyidii Suphee Fi Xuuxuu Qoricha Herbisiidii
1. Bal’ina Fuula Suphee: . Gosti suphee adsorption irratti dhiibbaa cimaa qaba sababiin isaas paartiikiliin suphee fuula bal’aa fi chaarjii elektirikii molakiyuulota herbisiidii qabatanii fi keemikaala xiqqaa furmaata biyyee keessatti bulbulame waan dhiisaniif.
2. Montmorillonite: 1.1. Montmorillonite lattice babal’atu kan qabu yoo ta’u, adsorption’f fuula alaa fi keessaa ni kenna. Caasaan isaa dandeettii adsorbshinii guddaa illite caalaa kan kennu yoo ta’u, kaolinite yeroo baay’ee adsorption laafaa ta’e kenna.
3. Illee Fi Kaolinite: Illite amala babal’ataa montmorillonite malee marsaa sadii qaba. Kaaolinaayitiin laayiyeroota wal jijjiiranii fi chaarjiiwwan haftee xiqqaa kan of keessaa qabu yoo ta’ellee, fuulli haayidirooksii isaa keemikaalota orgaanikii tokko tokko cimsee qabachuu danda’a.
Akkasumas Dubbisaa: Wantoota Sochii Summii Biroo Biyyee Keessatti Dhiibbaa Uuman
Biyyee Organic Matter fi Herbicide Hidhuu
Organic matter wantoota barbaachisoo biyyee keessatti adsorption herbicide irratti dhiibbaa geessisan keessaa tokko bakka bu’a. Meeshaalee humic, haftee biqiltootaa, haftee bineensotaa fi maaykirooorgaanizimoota bakka hidhuu dabalataa kennan of keessatti qabata.
Asiidiin huumiik, asiidiin fulviik fi humiin firaakshinoota huumiik ijoo ta’an uumu. Meeshaaleen kunniin hangam ciminaan herbisiidoonni akka hidhaman kan uumu yoo ta’u, hafteen manca’u ammoo akkuma seeliiloosiin hir’achaa deemuun dandeettii xuuxuu guddaa horachuu danda’a.
Adsorpshiniin orgaanikii cimaan furmaata biyyee keessatti qindoomina herbicide hir’isuu fi fudhatama biqiltootaa battalumatti gadi buusu danda’a. Haa ta’u malee, booda desorption keemikaala qabame keessaa gartokkee ammas gara furmaataatti deebisuu danda’a.
pH Biyyee Fi Xuuxamuu Herbicide
1. Ayoonisaayizii qoricha margaa: 1.1. pHn biyyee chaarjii herbisiida kan jijjiiru yoo ta’u, walnyaatinsa suphee chaarjii negaatiivii qabuu fi orgaanikii wajjin jiru ni jijjiira. Akkasumas dandeettii jijjiirraa kaatiyoonii fi walnyaatinsa maaykiroobaayil amala irratti dhiibbaa geessisu irratti dhiibbaa uumuu danda’a.
2. Qorichoota Asiidii Fi Bu’uuraa Herbicides: Qorichootni marga asiidii qaban kanneen akka 2,4-D, MCPA, dicamba, fi picloram ayoonota haayidiroojiinii furmaata niwutraala keessatti gadhiisuu danda’u. Qorichootni margaa bu’uuraa kanaa mannaa haala asiidii keessatti ayoonota haayidiroojiinii fudhachuu danda’u.
3. Qorichoota Margaa Bu’uuraa Cimaa: Qorichootni margaa bu’uuraa ciccimoo ta’an kan akka paraquat fi diquat haala pH biyyee waliigalaa keessatti chaarjii pozaatiivii ta’ee turuu danda’u. Kanaaf saffisaa fi cimsanii suphee fi orgaanikii wajjin ni hidhamu.
Jiidhina Biyyee fi Qoricha Margaa Argamuu
Jiidhinni biyyee adsorption, desorption, diffusion, fi phytotoxicity herbicides furmaata biyyee keessatti argaman irratti dhiibbaa qaba. Molekuloonni bishaanii kompaawundoota orgaanikii wajjin bakka adsorbshinii argaman kanneen paartiikilii biyyee keessaa dorgomu.
Haala goggogaa keessatti, molakiyuulonni bishaanii muraasni bakka adsorption dorgomu, kunis herbicides tokko tokko ciminaan akka qabaman taasisa. Jiidhinni dabaluu isaatiin molakiyuulota duraan xuuxaman gara furmaata biyyeetti buqqisuu danda’a.
Qabiyyeen bishaanii guddaan babal’ina molakiyuulaa fi dhangala’aa heddumminaa qola biyyee keessaas ni jajjabeessa. Kanarraa kan ka’e jiidhinni fudhatama biqiltootaaf qoricha margaa dabaluu kan danda’u yoo ta’u, yeroo walfakkaatutti sochii naannoo xiyyeeffannoo bira darbee dabaluu danda’a.
Amaloota Keemikaalaa fi Xuuxamuu Herbicide
1. Caasaa Molekulaa: 1.1. Uumamni keemikaalaa herbisiidii poolaarii, ayoonisaayizeeshinii, bulbulamuu, cimina adsorbshinii, jijjiirama fi sochii biyyee keessaa murteessa. Gareen dalagaa kompaawundoota herbisiidii gidduutti garaagarummaa barbaachisaa uumu.
2. Amala Ayoonii: . Herbicides dhaabbataadhaan ayoonisaayidii ta’e kompaawundoota ayoonisaayizii fi niwutraala irraa adda ta’e. Molekuloonni chaarjii qaban fuula biyyee wajjin ciminaan kan walnyaatan yoo ta’u, herbisiidoonni ayoonikii hin taane ammoo akka waliigalaatti humnoota adsorbiishinii fiizikaalaa irratti caalaatti hirkatu.
3. Bulbulamuu Bishaan: 1.1. Bulbulamummaan bishaanii hamma bishaan biyyee keessatti argamuu danda’u irratti dhiibbaa qaba, haa ta’u malee bulbulamummaan qofti qindoomina bilisaa hin tilmaamu. Adsorption biyyee walmadaalummaa herbicide bulbulamee fi qabame gidduu jiru ol’aantummaa qabaachuu danda’a.
Sochii Leaching fi Herbicide
Leaching sochii herbicide gara gadiitti biyyee bishaan seenee jiruun ibsa. Ciminni isaa amaloota qoricha margaa, dandeettii xuuxuu biyyee, dabarsuu biyyee, dhiyeessii bishaanii fi haala itti fayyadama irratti hundaa’a.
Garmalee dhangalaasuun herbicide zoonii marga hidda gadi fagoo qabu of keessaa qabu gadi sochoosuu danda’a, kunis to’annoo hir’isa. Faallaa kanaatiin gara hundee gadi fagootti socho’uun saaxilamummaa dabaluu fi midhaan saaxilamoo ta’an irratti miidhaa geessisuu danda’a.
Roobni ykn jallisii erga itti fayyadamee booda yeroo muraasa booda sochii gara gadiitti dabaluu danda’a, keessumaa yeroo biyyeen ce’uu danda’ee hafu fi qorichi margaa salphaatti bulbulamu. Kanaafuu yeroon sirrii ta’e bu’a qabeessummaa fi eegumsa naannoof dhimma qaba.
Geejjibaa tamsa’ina fi qoricha marga balleessu
1. Giddugaleessa Xiyyeeffannoo: . Faca’iinsi molakiyuulota herbisiidii garagalcha qindoominaa irratti qindoomina ol’aanaa irraa gara qindoomina gadi aanaatti sochoosa. Adeemsi kun biyyee keessaa marsaa dhangala’aa fi gaaziitiin qoricha marga balleessu raabsuuf gargaara.
2. Jiidhina Fi Ho’a: . Jiidhina biyyee fi ho’a wajjin tamsa’inni ni jijjiirama. Biyyeen baay’ee goggogaa ta’e sochii qoricha margaa sochii bishaan biyyee irratti hundaa’e daangessuu kan danda’u yoo ta’u, jiidhinni dabalataa geejjibaa ni fooyyessa.
3. Daangaa Biyyee Goggogaa: 1.1. Qorichootni margaa kan akka trifluralin fi triallate biyyee garmalee goggogaa keessatti yeroo sochiin gara hundee daangeffamu ga’umsa gaarii dhabuu danda’u. Roobni ykn jallisii jiidhina gahaa geejjibaaf ta’u deebisuu danda’a.
Dhangala’aa Jumlaa Fi Fudhatama Qoricha Margaa
Dhangala’aan jumlaa yeroo qilleensaa bishaan biyyee keessaa fi biqiltoota keessa socho’u waliin qoricha marga bulbulame qabata. Hammi hundee bira ga’u sochii bishaanii sirna biyyee-biqiltuu-haala qilleensaa irratti cimsee hundaa’a.
Qabiyyeen bishaan biyyee akkuma hir’achaa deemuun, mormiin sirna biyyee fi biqiltootaa keessa jiru dabaluudhaan geejjibni hir’isa. Haalli qilleensaa kan akka raadiyaashiniin, ho’aa fi qilleensiis hafuura baafannaa fi fudhatama qoricha margaa irratti dhiibbaa qaba.
Haala jiidhina mijaawaa jalatti, fudhatamni qoricha margaa yeroo baay’ee saffisa qilleensaa wajjin walqabatee jira. Sochiin bishaan biqiltootaa ol’aanaa ta’e geejjibni qoricha marga bulbulame gara hundee guddisuu fi qindoomina tishuu biqiltootaa keessatti dhiibbaa uumuu danda’a.
Akkasumas Dubbisaa: Wal-nyaatinsa Qoricha Margaa Biyyee fi Bu’a qabeessummaa Qoricha Margaa
Fudhatama Qoricha Margaa fi Balaa Naannoo
Xuuxamuun herbisiida irra caalaa kutaa bishaan biyyee keessatti bilisa ta’ee hafe irratti hundaa’a osoo hin taane kolooyidii biyyee waliin cimsee hidhamee jira. Kanaafuu, desorption argamuun keemikaalaa keessatti gahee guddaa qaba.
Bishaan biyyee keessatti qindoominni herbicide bu’aa walitti makamaa bulbulamuu, adsorption, desorption, fi qabiyyee bishaan biyyee calaqqisiisa. Hariiroowwan kunniin maaliif saffisi iyyannoo walfakkaataan bu’aa adda addaa argamsiisuu akka danda’u ibsu.
Xuuxamuu hubachuun qonnaan bultoonni to’annoo margaa bu’a qabeessa ta’e nageenya midhaanii fi eegumsa naannoo waliin madaaluuf gargaara. Tursiin cimaan sochii hir’isuu kan danda’u yoo ta’u, sochiin garmalee ammoo balaa dhangala’uu, yaa’uu fi faalama dabaluu danda’a.
Balaan faalama biyyee fi bishaanii kan dabalu yeroo qorichi margaa naannoo itti yaadame bira darbee socho’udha. Kanaaf qonnaan bultoonni ilaaluu qabu uwwisa biyyee fi amaloota biyyee kanaan walqabatan iyyata dura.
Adsorption keemikaalonni xixiqqoo biyyee irratti maxxanuu isaanii ykn bishaan waliin socho’uu isaanii to’ata. Hubannoo ifa ta’e kan sochii fi xuuxamuu qoricha aramaa biyyee keessatti garaagarummaa kana ibsuuf gargaara.
Hojimaatni bulchiinsa akkasumas qorichi margaa naannoo wal’aanamaa akkamitti akka salphaatti akka ba’u dhiibbaa qaba. Yeroo sirrii, saffisa itti fayyadama, fi gochaalee jallisii keessatti ibsaman gochaalee bulchiinsa sochii qoricha aramaa sochii hin barbaachifne hir’isuu danda’a.
Itti fufiinsa qoricha margaa erga itti fayyadamee booda yeroo saaxilamummaa jijjiiruu danda’a. Marii kan… sababoota manca’iinsa qoricha aramaa biyyee keessatti jiidhinni, pH, maaykirooorgaanizimoonni, ho’i fi amaloonni keemikaalaa itti fufiinsa irratti dhiibbaa akkamii akka qaban agarsiisa.
Gad fageenyi bishaan lafa jalaa fi haalli ji’ooloojii jala jiruus daandii geejjibaa murteessuu danda’a. Odeeffannoo irratti haala iddoo sochii qoricha aramaa irratti dhiibbaa geessisu qonnaan bultoonni haalawwan sochiin gadi fageenyaan uumamuu danda’u akka hubatan gargaara.
Herbicides sululawwan ykn bishaan gubbaa biroo bira ga’an bulbulamee hafuu ykn paartiikilii irratti maxxanuu danda’a. Barreeffama irratti geejjibaa qoricha aramaa bishaan gubbaatiin akkaataa bifawwan kun adda adda ta’een socho’an ibsa.
Faalamni biyyee keemikaalota irraa dhufu biqiltoota, maaykiroo-orgaanizimootaa fi qabeenya bishaanii irratti dhiibbaa uumuu danda’a. Dubbistoonni yaaddoowwan kana caalaatti karaa dhiibbaa wantootni balaafamaa biyyee irratti qaban fi jireenya biqiltootaa.
Sochii qoricha aramaa ittisuuf of eeggannoodhaan bulchiinsa bishaanii fi haala itti fayyadama mijaawaa barbaachisa. Yaada qabatamaa kan… faalama bishaanii ittisuu kasaaraa qoricha aramaa hin barbaachifne gara karaa bishaan itti yaa’utti akka hin baane gochuu dabalata.
Dhangala’aan qoricha aramaa qonnaa madda faalama qabxii hin taane barbaachisaa ta’e bakka bu’a. Hubachuu madda fi gosoota faalama bishaanii sochii qoricha margaa suuraa faalama naannoo bal’aa keessa kaa’uuf gargaara.
Sochiin qoricha marga balleessu faalama lafaa bal’aa ta’eef gumaachuu danda’a, yeroo keemikaalonni naannoo qulqullaa’e ala kuufaman ykn godaanan. Marii kan… faalama lafaa sababoota, bu’aa fi furmaata isaa haala faayidaa qabu ni kenna.
Madaalliin qulqullina bishaanii bakka keemikaalonni qonnaa bishaan gubbaa ykn lafa jalaa ga’anitti barbaachisaa ta’a. Dubbistoonni qorachuu ni danda’u qajeeltoowwan qulqullina bishaanii fi bulchiinsa hubannoo naannoo dabalataaf.
Bakka faalamni uumamutti tarkaanfiiwwan to’annoo sirrii ta’an faalamaafi naannoo dhiibbaa irra gahe irratti hundaa’a. Qajeelfama irratti faalama addaa qulqulleessuu fi to’achuu malawwan bulchiinsa faalamaa bal’aa ta’an irratti mari’ata.
Xiinxalli amanamaan haftee qoricha aramaa fi faalama saamuda naannoo keessatti argamu adda baasuuf gargaaruu danda’a. Odeeffannoo waa’ee meeshaalee xiinxala qilleensaa, bishaanii fi biyyee qorannoon murtii naannoo maaliif akka deeggaru ibsa.
Fayyadamni qoricha aramaas balfa qonnaa karaa konteenaraa fi fayyadama keemikaalaatiin maddisiisuu danda’a. Barreeffama irratti madda balfa qonnaa fi amala isaa yaaddoowwan naannoo kanaan walqabatan kana ni ilaala.
Hafteen qoricha margaa biyyee fi bishaan keessa socho’u dhuma irratti karaa nyaata ykn madda dhugaatii faalameen bineensota irratti dhiibbaa uumuu danda’a. Ilaaluu maddoota faalama haftee qoricha aramaa haala dabalataaf.
Biqiltoonni qoricha aramaa erga xuuxanii booda adeemsi baayookeemikaalaa tishuu biqiltootaa keessatti jijjiiruu danda’a. Marii kan… manca’iinsa qoricha aramaa fi meetaabolii biqiltoota keessatti jechuun deebii kennaman kana ibsa.
Faalamni oomishtummaan qonnaa, qabeenyi bishaanii ykn tajaajilli naannoo biroo yeroo miidhamu bu’aa dinagdee uumuu danda’a. Barreeffama irratti kasaaraa dinagdee faalama irraa kan ka’e dhufu bu’aa bal’aa kana qorata.
To’annoon faalama bu’a qabeessa ta’es dhaabbilee itti gaafatamummaa qaban, hordoffii fi raawwachiisummaa barbaada. Dubbistoonni bulchiinsaaf fedhii qaban gamaaggamuu ni danda’u qophii dhaabbilee to’annoo faalamaa odeeffannoo dabalataa argachuuf.
Dhumarratti, faalamni qoricha margaa qaama yaaddoo balfa naannoo bal’aa biyyee, bishaanii fi lafa hirmaachisu uuma. Marii kan… dhiibbaa balfi waliigalaa naannoo irratti qabu ilaalcha bal’aa kenna.
Cuunfaa Qabxiilee Xuuxamuu Qoricha Margaa Irratti Dhiibbaa Uummataa
| Sababa | Bu’aa Ijoo | Barbaachisummaa |
|---|---|---|
| Kolooyidii suphee | Molekuloota herbisiidii xuuxuu fi qindoomina bilisaa hir’isuu | Gosti suphee cimina adsorption murteessa |
| Organic matter | Iddoowwan hidhuu barbaachisoo ta’an ni kenna | Adsorption fi availability irratti dhiibbaa cimaa qaba |
| pH biyyee | Hariiroo ayoonisaayizii herbisiid fi chaarjii biyyee ni jijjiira | Adsorption herbicides ayoonii hedduudhaaf ni to’ata |
| Jiidhina biyyee | Adsorption, desorption, diffusion, fi dhangala’aa heddumminaa irratti dhiibbaa qaba | Sochii gara hundee biqiltootaa ni to’ata |
| Uumama keemikaalaa | Poolaarii, bulbulamuu, ayoonisaayizeeshinii fi adsorbiishinii murteessa | Qorichootni margaa adda addaa amala adda addaa qabu |
| Leaching jechuun ni danda’ama | Qorichoota margaa bulbulaman gara gadiitti sochoosa | To’annoo margaa fooyyessuu ykn hir’isuu danda’a |
| Faca’iinsa | Molekuloota garagalcha qindoominaa irratti sochoosa | Sochii gara hundee ni deeggara |
| Dhangala’aa jumlaa | Bishaan socho’aa waliin qoricha marga bulbulame qabata | Sochii bishaan biyyee fudhatama biqiltootaa wajjin walqabsiisa |
Waa’ee Wantoota Xuuxamuu Qoricha Margaa Irratti Dhiibbaa Uuman ilaalchisee Gaaffiiwwan Yeroo Irra Deddeebi’anii Gaafataman
1. Wanti guddaan xuuxamuu qoricha margaa irratti dhiibbaa geessisu maali?
Adsorbshiniin biyyee hamma herbicide furmaata biyyee keessatti hafe cimsee kan to’atu yoo ta’u, jiidhinni biyyee, pH, orgaanikii, fi amaloonni keemikaalaas gumaacha.
2. Supheen xuuxamuu qoricha margaa irratti dhiibbaa akkamii qaba?
Supheen fuula chaarjii qabu kan qoricha marga balleessu xuuxuu danda’u ni kenna. Montmorillonite akka waliigalaatti sababa lattice babal’achaa jiruuf dandeettii adsorption illite fi kaolinite caalaa qaba.
3. Orgaanikiin biyyee maaliif qoricha marga balleessu irratti dhiibbaa qaba?
Organic matter bakka hidhuu molakiyuulota herbicide qabachuu danda’an ni kenna. Adsorption cimaan fudhatama biqiltootaa battalumatti hir’isuu danda’a, boodarra desorption keemikaalota gara furmaata biyyeetti deebisuu danda’us.
4. pH biyyee xuuxamuu qoricha margaa ni jijjiiraa?
Eeyyee. pHn biyyee ayoonisaayizii fi chaarjii qoricha margaa hedduu kan jijjiiru yoo ta’u, harkisa isaanii biyyee chaarjii negaatiivii qabuu fi fuula orgaanikii irratti dhiibbaa qaba.
5. Jiidhinni argama qoricha margaa irratti dhiibbaa akkamii qaba?
Bishaan bakka adsorption molakiyuulota herbicide waliin dorgoma. Jiidhina dabaluudhaan keemikaalota qabaman tokko tokko gara furmaata biyyeetti gadi lakkisuu fi babal’ina fi dhangala’aa heddumminaa fooyyessuu danda’a.
6. Herbicide leaching jechuun maali?
Leaching jechuun biyyee bishaan keessa seenu waliin qoricha marga balleessu gara gadiitti socho’uudha. Garmalee dhangalaasuun to’annoo margaa hir’isuu fi balaa bishaan lafa jalaa fi midhaan saaxilamoo ta’an irratti dhufu dabaluu danda’a.
7. Garaagarummaan tamsa’ina fi dhangala’aa heddumminaa gidduu jiru maali?
Faca’iinsi molakiyuulota garagalcha qindoominaa irratti kan sochoosu yoo ta’u, dhangala’aan heddumminaa ammoo qoricha marga bulbulame bishaan socho’aa geejjibaa biyyee fi dabarsuu biqiltootaa wajjin walqabatu waliin qabata.
8. Qorichi margaa tokko biyyee adda addaa keessatti maaliif amala adda addaa qabaachuu danda’a?
Biyyeen adda addaa qabiyyee suphee, orgaanikii, pH, jiidhina, dabarsuu fi sochii baayoloojiitiin garaagarummaa qaba. Garaagarummaan kunniin adsorption, desorption, sochii, degradation, fi argama biqiltootaa jijjiiru.
Gaaffii, yaada ykn gumaacha qabduu? Yoo akkas ta’e, saanduqa yaada armaan gadii fayyadamuun yaada keessan nuuf qoodaa. Akkasumas odeeffannoo kana namoota fayyadamoo taʼuu dandaʼaniif gaarummaadhaan akka qooddan isin jajjabeessina. Yeroo tokkotti nama hunda bira ga’uu waan hin dandeenyeef, gargaarsa dubbii kana babal’isuuf gootan dhuguma dinqisiifanna. Deeggarsa nuuf gootaniifis ta’e waan qooddaniif baay’ee galatoomaa!
Akkasumas Dubbisaa: Qajeelfama Mala Keemikaalaa To’annoo Margaa