Malaa fi Faayidaa Vermi Composting (Bolla Xaa’oo) .

Vermicomposting mala baayoloojii balfa orgaanikii biyyoodhaan manca’u raammoo lafaa fi maaykirooorgaanizimoota walitti makuun vermicompost, meeshaa tasgabbaa’aa worm castings jedhamus, biyyee iddoo biqiltuu, qonnaa fi sirna guddinaa biroo fooyyessuuf gargaaru oomishuuf gargaarudha.

Kompostiingii idilee irraa adda ta’ee, vermicomposting nyaata raammoo lafaa, bullaa’uu fi oomisha gadi darbachuu irratti kan hundaa’u yoo ta’u, manca’iinsa maaykiroobaayil cinatti, haalawwan meeshaaleen nyaataa sirnaan yeroo qophaa’an meeshaalee orgaanikii mijatoo ta’an tasgabbeessuu saffisiisu uuma.

Maaykiroo-orgaanizimoonni orgaanizimoota walxaxaa ta’an inzaayimoota seelii ala ta’aniin caccabsuu kan jalqaban yoo ta’u, raammoon lafaa ammoo meeshaalee gartokkoon manca’an gara tasgabbaa’aa, soorata baay’ee qabuu fi qonnaaf mijatutti jijjiiruu itti fufuu isaanii dura, meeshaalee gartokkoon manca’an ni caccabsu, ni nyaatu, ni caccabsu, ni adeemsisu.

Garaan raammoo lafaa baakteeriyaa, fangasii fi orgaanizimoota maaykirooskoopii biroo dabalatee maaykiroo-orgaanizimoota adda addaa kan of keessaa qabu yoo ta’u, isaanis yeroo nyaata nyaatanitti balfa gizzard raammoo keessaa makaanikaalatti erga hir’atee booda bullaa’insa fi jijjiirama keessatti hirmaatu.

Kanaafuu vermicomposting milkaa’aan wal-nyaatinsa madaalawaa nyaata orgaanikii, maaykiroo-orgaanizimoota, raammoo lafaa, jiidhina, ho’a, oksijiinii, guddina paartiikilii, fi sadarkaa diigamuu duraa adeemsa guutuu jalqabaa hanga xumuraatti gidduutti hundaa’a.

Adeemsaa fi Dudhaalee Vermicomposting

Vermicomposting meeshaalee baayoo-diigaman mijatoo ta’an kanneen akka haftee kuduraa, balfa fuduraalee, baala, haftee midhaanii, fi xaa’oo beeyladaa haala sirrii ta’een qophaa’ee fi sochii raammoo lafaa nagaan deeggaru danda’u filachuudhaan jalqaba.

Meeshaaleen orgaanikii haaraan saffisaan daaku maaykiroobaayil keessa darbuu fi ho’a garmalee ykn kompaawundoota asiidii maddisiisuu waan danda’aniif, raammoo itti dabaluun dura soorataa gartokkoon diiguun nyaata itti fufiinsa qabuuf naannoo nageenya qabu uumuuf gargaara.

Raammoon lafaa meeshaalee orgaanikii lallaafaa ta’an kan nyaatu yoo ta’u, sirna bullaa’insa nyaataa isaanii keessatti guddina paartiikilii makaanikaalatti kan hir’isu yoo ta’u, maaykiroo-orgaanizimoonni nyaata nyaataa fi garaacha raammoo wajjin walqabatan ammoo kompaawundoota orgaanikii walxaxaa ta’an gara wantoota salphaa ta’anitti caccabsuu itti fufaniiru.

Kaastiin bu’aa kanaa orgaanikii fi soorata jijjiiraman kan of keessaa qabu yoo ta’u, yeroo sirnaan bilchaatanii, qabaman, fi biyyee qonnaa irratti yeroo dibaman dhala biyyee, caasaa, bulchiinsa jiidhina, fi sochii baayoloojii gumaachuu danda’u.

Sirnoonni milkaa’oo ta’an oksijiinii gahaa barbaadu sababiin isaas raammoon lafaa fi maaykiroo-orgaanizimoonni faayidaa qaban hedduun naannoon kompostii itti fufiinsaan anaeroobikii, bishaaniin guutame, walitti qabamee ykn wantoota miidhaa geessisaniin yeroo faalaman ga’umsa gaarii hin qaban.

Jiidhinni gogiinsa ittisuuf gahaa ta’ee turuu qaba, osoo hin guutin, sababiin isaas bishaan garmalee bakka qola guutuu, sochii oksijiinii daangessuu, haala anaeroobikii mijataa hin taane uumuu fi sochii raammoo lafaa hir’isuu danda’a.

Ho’i garmalee yeroo saffisaan manca’u uumamu raammoo lafaa dhiphisuu ykn ajjeesuu waan danda’uuf ho’i walqixa barbaachisaa dha, ho’i giddu galeessaan mijataa ta’e garuu nyaata, sochii, sochii maaykiroobaayil fi tasgabbii itti fufiinsa qabu orgaanikii jajjabeessa.

Adeemsi kun haala qilleensa naannoo fi gosa raammoo lafaa filatameen qophiin soorataa, to’annoo jiidhina, qilleensa, hordoffii ho’aa, fi ilaalcha yeroo hunda of eeggannoodhaan qindaa’ee yoo hojjetame milkaa’inaan raawwatamuu danda’a.

Hubannoo bal’aa waa’ee qulqullina balfa orgaanikii argachuuf dubbistoonni gamaaggamuu danda’u balfa orgaanikii gara kompostii qonnaaf faayidaa qabutti jijjiiruu yuunitii vermicomposting hundeessuun dura.

Dursa kompostii idilee hubachuun, keessumaa daakuun cimaan fi ho’i olka’aan lubbuun jiraachuu raammoo hir’isuu fi gahumsa sirna vermicomposting balaadhaaf saaxiluu waan danda’uuf, opereetoroonni maaliif akka raammoon soorata gartokkoon tasgabbaa’e akka barbaadan hubachuuf gargaaruu danda’a.

Akkasumas Dubbisaa: Sadarkaa Manaa Kompostii (Bolla Xaa’oo) .

Gosa Raammoo Lafaa fi Nyaata Mijaawaa

Gosoonni raammoo lafaa hedduun vermicomposting keessatti kan fayyadaman yoo ta’u, Eisenia fetida, Eudrilus eugeniae, fi Lampito mauritii gosoota haala naannoo bulfame keessatti balfa orgaanikii qopheessuuf yeroo baay’ee mari’ataman keessaa tokko.

Eisenia fetida meeshaalee orgaanikii manca’aniif haala gaariin waan madaquufi haala mijataa ta’een gahumsaan walhormaata waan danda’uuf bal’inaan kan itti fayyadamu yoo ta’u, Eudrilus eugeniae naannoo tiroopikaalaa ho’aa ta’e keessattis gatii guddaa qaba.

Lampito mauritii gosa dhalootaan kutaalee Kibba Eeshiyaa keessatti argamu yoo ta’u, bakka raammoon lafaa naannootti madaqe salphaatti argamuu danda’utti ilaalamuu danda’a, yoo balfa filatame fi haala naannoo dandamatan.

Raammoon lafaa naannoo haala naannootti madaqe faayidaa qabatamaa dhiyeessuu danda’a, garuu itti fayyadama daldalaa ykn hawaasaatiin dura gosa adda baasuu, ho’a dandamachuu, amala nyaataa, walhormaataa fi balfa mijachuu ilaalamuu qaba.

Nyaata mijatoo ta’an yeroo baay’ee citaa kuduraa, haftee fuduraa, balfa midhaanii, baala, xaa’oo bineensotaa dulloome, fi meeshaalee biroo biyyoodhaan manca’an kanneen keemikaalota summii fi faalama hin mijoofne garmalee irraa bilisa ta’an of keessatti qabatu.

Meeshaaleen osoo hin qophaa’in dura cicciramuu ykn qaamaan hir’isuun filatamaa ta’uu qaba sababiin isaas paartiikiliin xixiqqoo ta’an tarkaanfii maaykiroobaayiltiif bal’ina fuula guddaa waan kennanuuf akkasumas akka waliigalaatti diigamuu fi nyaata raammoo lafaa caalaatti bu’a qabeessa waan taasisaniif.

Meeshaaleen summii ta’uu danda’an, keemikaalonni itti fufiinsa qaban, balfa baay’ee faalame, fi wantootni kompaawundoota raammoo lafaa irratti miidhaa geessisan of keessaa qaban sochii raammoo hir’isuu, du’a fiduu ykn vermicompost xumurame faaluu waan danda’aniif hambifamuu qabu.

Hafteen qonnaa soorata gatii guddaa qabu kennuu waan danda’uuf balfi qonnaa hedduun qabeenya orgaanikii haaromfamuu danda’u kan deebi’ee fayyadamuu fi deebi’ee itti fayyadamuuf mijatudha hatattamaan gatuu caalaa.

Odeeffannoo dabalataa waa’ee qabeenya balfaa karaa balfa qonnaaf mala bulchiinsa sirrii ta’e, keessumaa qonnaan bultoonni haftee midhaanii, xaa’oo ykn meeshaalee biroo biyyoodhaan manca’an baay’inaan yeroo maddisiisan.

Filannoon nyaataa dhumarratti qulqullina, nageenya, walnyaatinsa soorataa, saffisa diigamuu, fi amala qabachuu vermicompost baay’ee murteessa, kunis of eeggannoodhaan qophii meeshaalee murtii bulchiinsa barbaachisoo ta’an keessaa tokko taasisa.

Haala Naannoo Vermicomposting gochuuf Barbaachisu

Jiidhinni barbaachisaa dha sababiin isaas raammoon lafaa karaa gogaa isaanii, sochii, nyaataa fi dalagaa fiiziyoloojii isaaniitiin hafuura baafachuuf naannoo jiidha qabu waan barbaadaniif, haalli guutuu ta’e argama oksijiinii daangessuu fi haala anaeroobikii miidhaa geessisu uumuu danda’us.

Kanaafuu, jiidhina giddu galeessaa eeguun meeshaa garmalee jiidhaan eeguu caalaa barbaachisaa dha, bulchiinsi qabatamaan yeroo siree haala mul’atuun gogu hundatti yeroo hunda ilaaluu fi bishaan of eeggannoodhaan dabaluu kan of keessaa qabudha.

Ho’i illee daangaa gosoota raammoo lafaa filataman dandamatu keessa turuu qaba, sababiin isaas ho’i garmalee dhiphina, godaansa, nyaata hir’isuu, ykn du’a fiduu danda’a, keessumaa yeroo nyaata haaraan saffisaan manca’u.

Qilleensi gahaan maaykiroo-orgaanizimoota eroobikii kan deeggaru yoo ta’u, haalli wal-qixa ta’e sochii oksijiinii karaa siree kompostii akka hin daangessine kan ittisu yoo ta’u, caasaan siree sirrii ta’e naannoo meeshaalee orgaanikii bakka qilleensaan guutame mijaawaa ta’e eeguuf gargaara.

Hammi paartiikilii sochii maaykiroobaayil fi qaqqabummaa raammoo irratti dhiibbaa qaba sababiin isaas meeshaaleen xiqqoo hir’atan saffisaan kan manca’an yoo ta’u, meeshaaleen garmalee gurguddaa ta’an ammoo raammoon lafaa fi maaykiroo-orgaanizimootaaf bu’a qabeessa ta’een adeemsisuuf rakkisaa ta’ee hafuu danda’a.

Sadarkaan diigamuu raammoon osoo hin seenin duras dhimma qaba sababiin isaas meeshaaleen gartokkoon tasgabbaa’an akka waliigalaatti balfa orgaanikii haaraa walitti qabame caalaa ho’a xiqqaa fi oomishaalee damma miidhaa geessisan xiqqaa ta’e waan uumuuf.

Hordoffiin amala raammoo, jiidhina, ho’a, urgooftuu, haala siree, fi fayyadama nyaataa ijaan ilaaluu of keessatti qabachuu qaba, kunis jijjiiramni mijataa hin taane dafee akka adda baafamee fi osoo kasaarri guddaan hin uumamin dura akka sirreeffamu gochuu qaba.

To’annoon naannoo gaariin kompostii baramees ni deeggara, bakka jiidhinni, ho’i, maaykiroo-orgaanizimootaa fi reeshiyoon kaarboonii fi naayitiroojiinii diigamuu irratti dhiibbaa qaba akkasumas meeshaaleen orgaanikii hangam bu’a qabeessa ta’anii akka tasgabbaa’an murteessuu.

Bakka vermicomposting dura kompostiin eroobikii itti fayyadamanitti, opereetoroonni ho’a garmalee irraa fagaachuu fi meeshaan dursee qophaa’e siree qophaa’e keessatti raammoo lafaa galchuu isaanii dura akka gahaa ta’etti akka qabbanaa’u gochuu qabu.

Bulchiinsi naannoo sirrii ta’e urgooftuu hin tolle hir’isa, gahumsa diigamuu ni fooyyessa, baay’ina raammoo lafaa ni eega, akkasumas vermicompost walfakkaatu kan fooyya’iinsa biyyee fi bulchiinsa soorataaf mijatu oomishuuf gargaara.

Faayidaa Vermicomposting

1. Balfa orgaanikii deebisuu: 1.1. Vermicomposting balfa biyyoodhaan manca’uu danda’u kan akka haftee nyaataa, baala, meeshaalee midhaanii, fi xaa’oo bineensotaa mijatoo ta’an akka ba’aa naannoo hin bulfamnetti dhiisuu mannaa gara fooyya’iinsa orgaanikii faayidaa qabutti jijjiira.

2. Fooyya’iinsa soorataan badhaadhe: 1.1. Vermicompost sirnaan oomishame orgaanikii fi soorata biqiltootaa kan dhala biyyee deeggaru danda’an of keessaa qaba, haa ta’u malee akkaataa walnyaatinsa soorataa fi haala adeemsa hojiitiin qindoominni soorataa garaagarummaa qaba.

3. Haala biyyee fooyya’e: 1.1. Vermicompost bilchaataa dabaluunis orgaanikii walitti qabamuu, jiidhina qabachuu, qilleensa baasuu fi sochii maaykiroobaayil deeggaru gumaachuu danda’a, keessumaa bakka biyyoowwan qabiyyee orgaanikii gadi aanaa qabanitti.

4. Balfa hir’isuu: 1.1. Vermicomposting meeshaalee biyyoodhaan manca’an mijatoo ta’an sulula gatamuu irraa karaa qabatamaa ta’e kan kennu yoo ta’u, kunis baay’ina balfa orgaanikii geejjibaa, gatamuu ykn bakka kuufama bishaanii barbaadu hir’isa.

5. Bulchiinsa urgooftuu: . Sirnoonni haala gaariin bulfaman urgooftuu nama aarsu daangeffamuun hojjechuu danda’u sababiin isaas jiidhinni sirrii ta’e, qilleensa baasuun, qophii nyaataa fi hordoffiin yeroo hunda gochuun yeroo dheeraaf anaeroobikii diigamuu fi garmalee daakuun abdii kutachiisa.

6. Mijachuu iddoo xiqqaa: . Sirni vermicomposting konteenara manaa, siree, taankii, sheedii, ykn dhaabbilee hawaasaa keessatti hundeeffamuu kan danda’u yoo ta’u, kunis teeknooloojiin kun iskeelii adda addaa fi haala lafa jiruun akka madaqu taasisa.

7. Gahumsa qabeenya: 1.1. Vermicomposting baayoomaasii gatame gara fooyya’iinsa biyyee gatii guddaa qabuutti jijjiiruun itti fayyadama geengoo meeshaalee orgaanikii ni deeggara, kunis hirkattummaa haala mijeessitoota biyyee bitame irratti hir’isuu fi qabeenya deebisuu fooyyessuu danda’a.

8. Carraa dinagdee: 1.1. Vermicomposting sirnaan bulfamu hojiiwwan galii argamsiisan gurgurtaa vermicompost fi tajaajiloota kanaan walqabatan deeggaruun ni danda’ama, keessumaa bakka balfi qonnaa baay’ee fi fedhiin biyya keessaa jirutti.

Balfa orgaanikii deebisuunis dhaabbilee qonnaa bal’aa deggeruu danda’a sababni isaas balfi qonnaa karaa kompostii, vermicomposting, fi hojiiwwan deebisanii dhaabuu kanaan walqabatan qabeenya galii argamsiisu ta’uu danda’a yeroo sirnaan bulfamu.

Qonna meeshaalee deebi’anii argaman itti gurguran dabalataa barbaadaniif, . balfa orgaanikii gara oomisha xaa’ootti jijjiiruu akkaataa yaa’oonni balfaa gara galtee qonnaa faayidaa qabanitti jijjiiramuu danda’an agarsiisa.

Hojiirra Oolmaa fi Mala Vermicomposting

Vermicomposting sadarkaa manaa, dhaabbata, hawaasa, qonnaa, fi daldala xixiqqaa irratti hojiirra kan oolu yoo ta’u, soorata mijaawaa, dandeettii bulchiinsa gahaa, meeshaalee sirrii, fi haala naannoo mijataa yoo jiraate.

Sadarkaa maatiitti, sireewwan salphaan ykn meeshaaleen haguugaman ciccitaa kushiinaa fi meeshaalee iddoo biqiltuu filatamoo ta’an hojjechuu danda’u, kunis maatiin qabeenya orgaanikii akka deebifatan kan taasisu yoo ta’u, meeshaalee faayidaa qaban kan iddoo biqiltuu manaaf ta’an akka oomishaman taasisa.

Sirnoonni hawaasaa balfa baayoo-diigamuu danda’u baay’inaan qabachuu kan danda’an yeroo maatiin meeshaalee orgaanikii walitti adda baasuun bakka adeemsa bulfame kan qulqullinaa fi kuusaa to’annoo jala ooluuf qophaa’etti geessudha.

Hojiin daldalaa akka waliigalaatti karoora iddoo fooyya’aa, dhiyeessii soorataa amanamaa, humna namaa, bishaan ba’uu, kuusaa, qophii sassaabbii, to’annoo qulqullina oomishaa, fi gabaa vermicompost bu’aa kanaa wal irraa hin cinne xuuxuu danda’u barbaada.

1. Sireewwan vermicomposting: 1.1. Sireewwan qophaa’an siree fi orgaanikii dursanii qophaa’an of keessaa qabaachuu danda’u, baay’inni raammoo lafaa mijaawaa ta’e erga ho’i gadi bu’ee fi haalli soorataa nyaata sochii qabuuf nageenya ta’ee booda galfama.

2. Taankii vermicomposting: 1.1. Taankoonni meeshaalee orgaanikii qabachuuf bakka ibsame kan kennan yoo ta’u, bakka manaa ykn dhaabbataa bakka ittisa fooyya’aa fi bulchiinsi salphaa ta’e filatamaa ta’etti madaqfamuu danda’u.

3. Sheediiwwanii fi yuunitii eegumsa argatan: 1.1. Caasaaleen haguugaman raammoo ifa aduu kallattiin, rooba cimaa, garmalee ho’isuu, bineensota nama nyaatan, fi jeequmsa naannoo biroo hojii vermicomposting wal irraa hin cinne gufachiisan irraa eeguuf gargaaruu danda’u.

Filannoon iddoo sirnichi marsaa oomishaa fi sassaabbii hunda keessatti akka bulfamuu danda’uuf bishaan ba’uu, gaaddidduu, dhaqqabummaa, argama bishaanii, qilleensa, lolaa irraa eegumsa, fi faalama irraa fageenya ilaaluu qaba.

Hojii hawaasaaf, barnoota irraa sirna qulqullina balfa orgaanikii sadarkaa hawaasaatti karoorsitoonni qaqqabummaa iddoo, balfa walitti qabuu, iddoo barbaachisu, kuusaa fi qophii tartiiba adeemsa akka hubatan gargaaruu danda’a.

Bakka bakki itti baay’atutti, . balfa manaa xiqqeessuu fi gochaalee orgaanikii deebisuu baay’ina meeshaa wal’aansa barbaadu hir’isuu kan danda’u yoo ta’u, vermicomposting bu’a qabeessa ta’een bulchuuf salphaa taasisuu danda’a.

Hojiirra oolmaan dhuma irratti baay’ina fi qulqullina meeshaa orgaanikii jiru, humna namaa jiru, haala naannoo, dandeettii bulchiinsa, itti fayyadama vermicompost yaadame, fi qabatamaa dinagdee hojii kunuunsuu irratti hundaa’a.

Faayidaa Kompostii

Kompostii gochuun meeshaalee orgaanikii baayoodhaan manca’an gara fooyya’iinsa biyyee tasgabbaa’aa ta’etti jijjiira, karaa manca’iinsa baayoloojii to’atameen, maatii, qonna, dhaabbilee fi hawaasaaf filannoo bulchiinsa balfaa barbaachisaa ta’e kenna.

Sirnaan manca’uun haftee nyaataa, baala, meeshaalee midhaanii fi xaa’oo bineensotaa gara orgaanikii faayidaa qabutti jijjiiruuf gargaara, kanaanis hamma balfa biyyoodhaan manca’uu danda’u to’annaa malee gatamuu ykn gatuuf ergamu hir’isa.

Kompostiin eroobikii yeroo diigamuu sochii qabu ho’a maddisiisuu danda’a, kunis sadarkaa adeemsa mijatoo ta’e hunda keessatti ho’i gahaan yeroo eegamu paatojeenoota murtaa’oo fi sanyii margaa hir’isuuf gargaara.

Akkasumas, kompostii gochuun kuufama balfa biyyoodhaan manca’uu danda’u kan saaxilamee fi risaa, hantuutaa fi orgaanizimoota jeequmsaa biroof carraa nyaataa, jiidhina fi walhormaataa kennuu danda’u hir’isuun qulqullina fooyyessuu danda’a.

Kompostiin bilchaate biyyee qonnaa keessatti yeroo hammatamu, orgaanikii dabalataa gosa biyyee fi gocha bulchiinsa irratti hundaa’uun caasaa fooyya’aa, jiidhina qabachuu, qilleensa baasuu, fi sochii baayoloojii deeggaru danda’a.

Kanaafuu, meeshaaleen yeroo tokko balfa jedhaman galtee qonnaa waan ta’aniif, shaakala kompostii gaariin qabeenya deebisuuf gumaacha, kunis seera balfi gara hojii oomishaa fi dinagdeen faayidaa qabutti qajeelfamuu danda’a jedhu cimsa.

Sirni kompostii boolla, tuullaa, taankii, qilleensaa ykn caasaa mijaawaa biroo fayyadamuu danda’a, filannoo mala haala qilleensaa, rooba, bakka jiru, baay’ina balfaa, humna namaa fi iskeelii adeemsa barbaadamuun dhiibbaa qaba.

Dubbistoonni qorachuu ni danda’u mala bulchiinsa balfaa adda addaa fi mala kompostii gochuu kompostiin sirna bulchiinsa balfaa bal’aa walitti makame keessatti akkamitti akka walsimu hubachuuf.

Balfa orgaanikii kompostii gochuunis gatii naannoo qaba sababiin isaas bulchiinsi balfa biyyoodhaan manca’u sirrii ta’e kompostii fi maloota deebisanii dhaabuu biroo of keessatti qabata kanneen manca’iinsa to’annaa malee hir’isuu fi itti fayyadama meeshaa fooyyessuu.

Sirna qonnaa gurguddoof, . balfi qonnaa gara kompostii fi oomishaalee faayidaa qaban birootti jijjiiramuu danda’a, ba’aa naannoo haftee hin bulfamne waliin walqabatee dhufu hir’isuun qabeenya deebisuu cimsuu.

Wantoota Gahumsa Kompostii fi Vermicomposting irratti dhiibbaa geessisan

Reeshiyoon kaarboonii fi naayitiroojiinii barbaachisaa kan ta’eef maaykiroo-orgaanizimoonni adda durummaan kaarboonii akka madda anniisaa fi naayitiroojiinii walnyaatinsa pirootiinii kan barbaadan yoo ta’u, madaallii dhabuun ammoo diigamuu suuta jechuu ykn naayitiroojiinii garmalee dhabuu danda’a.

Jiidhinni meetaabolii maaykiroobaayil fi sochii raammoo lafaa irratti dhiibbaa cimaa kan qabu sababiin isaas maaykiroo-orgaanizimoonni dalagaa baayookeemikaalaaf bishaan kan barbaadan yoo ta’u, raammoon lafaa ammoo hafuura baafannaa fi sochii meeshaa qopheessuu keessatti naannoo jiidha qabu irratti hirkatu.

Jiidhinni xiqqaan sochii maaykiroobaayil daangessuu fi meeshaaleen akka gogsan kan taasisu yoo ta’u, jiidhinni garmalee qilleensa buqqisuu, haala anaeroobikii jajjabeessuu, urgooftuu uumuu fi raawwii raammoo lafaa idilee gufachiisuu danda’a.

Ho’i saffisa diigamuus murteessa sababiin isaas sochiin maaykiroobaayil akkuma heddummina kompostii ho’aa deemuun kan jijjiiramu yoo ta’u, ho’i garmalee ammoo orgaanizimoota vermicomposting milkaa’aa ta’eef barbaachisan miidhuu danda’a.

Yeroo kompostii eroobikii barame, ho’i naannoo 50–60°C yeroo baay’ee diigamuu sochii qabuun kan walqabatu yoo ta’u, ho’i garmalee olka’aan orgaanizimoota faayidaa qaban ukkaamsuu fi gahumsa adeemsa waliigalaa hir’isuu danda’a.

Kanaafuu qilleensi caasaa paartiikilii mijaawaa ta’een, bakka barbaachisaa ta’etti garagalchuu, bishaan gahaa ta’een, fi garmalee dhiphachuu kan sochii qilleensaa tuutaa kompostii keessatti dhorku irraa fagaachuudhaan eegamuu qaba.

Yoo oksijiiniin baay’ee daangeffame, orgaanizimoonni eroobikii hir’achuu fi maaykiroo-orgaanizimoonni anaeroobikii ol’aantummaa qabaachuu danda’u, kunis diigamuu saffisiisuun urgooftuu fi gaazota hin tolle haala hanqina oksijiinii wajjin walqabatan uumuu danda’u.

Kompostii garagalchuun ykn hiikuun qilleensa fooyyessuu danda’a, garuu sireewwan vermicomposting of eeggannoodhaan to’atamuu qabu sababiin isaas jeequmsi garmalee raammoo lafaa, caasaa siree, naannoo nyaataa fi uummata guddachaa jiru jeequu danda’a.

Yaadonni barbaachisoo biroon guddina paartiikilii soorataa, asiidii, faalama, saffisa fe’iinsaa, dhangala’aa raammoo, irra deddeebiin sassaabuu, bishaan ba’uu, fi eegumsa bineensota nama nyaatan irraa kan dabalatu yoo ta’u, kunis hundi qulqullina vermicompost isa dhumaa irratti dhiibbaa uumuu danda’a.

Odeeffannoo dabalataa waa’ee wal’aansa baayoloojii karaa mala baayoloojii bulchiinsa balfaa fi oomisha xaa’oo orgaanikii, kanneen kompostii teeknooloojiiwwan qabeenya deebisuu bal’aa keessa kaa’an.

Akkasumas Dubbisaa: Sadarkaa Hawaasaa Kompostii (Bolla Xaa’oo) .

Barbaachisummaa Qophii fi Bulchiinsa Balfa Sirnaan

Qophiin balfaa sirrii ta’e madda addaan baasuudhaan kan jalqabu yoo ta’u, meeshaaleen biyyoodhaan manca’an pilaastikii, sibiilota, geejjibaa, keemikaalotaa fi faalama biroo nageenya adeemsaa hir’isuu danda’an irraa adda akka ta’aniif.

Meeshaaleen orgaanikii osoo hin qophaa’in dura sakatta’amuu qabu sababiin isaas wantootni balaafamaa ta’an maaykiroo-orgaanizimootaa fi raammoo lafaa miidhuu, oomisha xumurame faaluu, fi yeroo booda itti fayyadaman balaa naannoo ykn qonnaa uumuu danda’u.

Meeshaaleen gurguddoon diigamuu fooyyessuuf cicciramuu ykn cicciramuu kan danda’an yoo ta’u, meeshaaleen garmalee jiidha qaban ammoo caasaa fi dhangala’aa qilleensaa fooyya’aa ta’e deebisuuf meeshaalee goggogaa kaarboonii badhaadhan waliin makamuu barbaachisuu danda’u.

Xaa’oon haaraan fi balfi saffisaan dammaqu biroo osoo raammoon lafaa hin seenin dura gahaa ta’ee akka tasgabbaa’u hayyamamuu qaba sababiin isaas garmalee ho’isuun haala mijataa hin taane kan lubbuun jiraachuu fi sochii nyaataa hir’isu uumuu danda’a.

Opereetaroonni sagantaa hordoffii idilee ho’a, jiidhina, urgooftuu, amala raammoo, fayyadama nyaataa, bishaan ba’uu, fi faalama mul’atu uwwisu hundeessuun rakkoon bulchiinsa hatattamaan akka sirreeffamu gochuu qabu.

Sassaabuun kan raawwatamu yeroo meeshaan sun gahaa ta’ee qophaa’ee fi raammoon lafaa dhiibbaa garmalee ykn faalama oomishaa hin barbaachifne osoo hin fidin vermicompost xumurame irraa adda baafamuu danda’u qofa ta’uu qaba.

Vermicompost xumurame haala qulqulluu, eegumsa qabu kan qulqullina oomishaa eeguu fi rooba garmalee, ifa aduu kallattiin, faalama, fi jiidhina hin barbaachifneef saaxilamuu hir’isu jalatti kuufamuu qaba.

Karoorri walitti hidhame baay’ina balfa qulqulleessuu barbaadus hir’isuu danda’a sababni isaas gochoonni balfa hir’isuu meeshaaleen orgaanikii hin barbaachifne sirna gatamuu akka hin seenne dhorkuu danda’u jalqaba irratti.

Gochoonni kunniin kaayyoo bal’aa bulchiinsa balfaa itti fufiinsa qabu kan deeggaran yoo ta’u, kunis gatuu qofa irratti hirkatanii osoo hin taane hir’isuu, irra deebi’anii itti fayyadamuu, baayoloojii qulqulleessuu, deebisanii dhaabuu, fi itti gaafatamummaadhaan qabachuu xumuraa walitti makuun.

Kanaafuu, vermicomposting bu’a qabeessa ta’e dhimma balfa irratti raammoo dabaluu qofa miti; itti yaadanii qopheessuu, haala naannoo mijaawaa, itti fufiinsaan ilaaluu, itti gaafatamummaadhaan sassaabuu fi meeshaa xumurame sirnaan itti fayyadamuu barbaada.

Cuunfaa waa’ee Vermi Composting (Bolla Xaa’oo) .

Waa’ee Vermicomposting Gaaffiiwwan Yeroo Yeroon Gaafataman

1. Vermicomposting maali, akkasumas balfi orgaanikii biyyoodhaan manca’u haala naannoo to’atame keessatti yeroo hojjetamu kompostii barame irraa akkamitti adda?

Vermicomposting sochii raammoo lafaa fi diigamuu maaykiroobaayil kan walitti fidu yoo ta’u, kompostiin barame ammoo irra caalaa sochii maaykiroobaayil bulfame irratti kan hirkatu yoo ta’u, itti yaadee raammoo lafaa akka piroosesaroota baayoloojii jalqabaatti osoo hin fayyadamin.

2. Balfi orgaanikii haaraa walitti qabame yeroo baay’ee raammoo lafaa sirna vermicomposting processing keessatti osoo hin galchin dura gartokkoon isaa maaliif manca’uu qaba?

Balfi haaraan saffisaan dammaquu danda’a, ho’a garmalee, asiidii fi haalawwan mijataa hin taane kanneen biroo kanneen raammoo lafaa dhiphisuu ykn ajjeesuu fi gahumsa waliigalaa vermicomposting hir’isuu danda’an maddisiisuu danda’a.

3. Gosoonni raammoo lafaa kamtu yeroo baay’ee vermicomposting gochuuf kan oolu yoo ta’u, filannoo sanyii fi madaqfamuu naannoo maaliif barbaachisaa dha?

Gosoonni yeroo baay’ee itti fayyadaman Eisenia fetida, Eudrilus eugeniae, fi Lampito mauritii kan dabalatu yoo ta’u, mijachuun garuu ho’a naannoo, amala soorataa, haala jiidhina, fi raawwii sanyii irratti hundaa’a.

4. Meeshaaleen orgaanikii baayoo-diigamuu danda’an akka waliigalaatti yeroo sirnaan qophaa’anii fi faalama miidhaa geessisan irraa bilisa ta’an vermicomposting’f mijatoo ta’an akkamii?

Meeshaaleen mijatoo ta’an, citaa kuduraalee, haftee fuduraalee, baala, haftee midhaanii fi xaa’oo bineensotaa dullooman yoo ta’an, sirnaan qophaa’anii fi wantoota summii fi faalama garmalee irraa bilisa ta’an qofa.

5. Hojii vermicomposting milkaa’aa ta’eef jiidhinni fi qilleensi maaliif akka barbaachisummaa naannoo barbaachisootti ilaalama?

Raammoon lafaa hafuura baafannaa fi sochiidhaaf jiidhina kan barbaadu yoo ta’u, qilleensi gahaan maaykiroo-orgaanizimoota eroobikii kan deeggaru yoo ta’u, hanqina oksijiinii urgooftuu fi haala anaeroobikii mijataa hin taane jajjabeessuu danda’u ittisa.

6. Vermicomposting sadarkaa maatiitti hojjetamuu danda’aa moo irra caalaa qonnaa fi hojii qonnaa daldalaaf mijataadha?

Vermicomposting sadarkaa manaa, dhaabbataa, hawaasaa, qonnaa fi daldala xixiqqaa irratti shaakaluun kan danda’amu yoo ta’u, sirni filatame bakka jiru, baay’ina soorataa, humna namaa fi dandeettii bulchiinsa waliin yoo walsimu ta’e.

7. Biyyee mijaawaa irratti vermicompost sirnaan qophaa’e dibachuun faayidaa qonnaa gurguddoon maal fa’a?

Vermicompost qulqullinaa fi gochaalee itti fayyadama isaa irratti hundaa’uun caasaa biyyee, jiidhina qabachuu, qilleensa, sochii maaykiroobaayil, fi argama soorataa fooyyessuu danda’a, orgaanikii fi soorata dabaluu danda’a.

8. Haalli vermicomposting garmalee jiidha, ho’aa, walitti qabame, faalame ykn qilleensa gaarii hin qabne yeroo ta’u maaltu ta’uu danda’a?

Haalli mijataa hin taane nyaata raammoo lafaa hir’isuu, urgooftuu jajjabeessuu, suuta manca’uu, dhiphina dabaluu, du’a fiduu, fi qulqullinaa fi walsimannaa oomisha vermicompost isa dhumaa gadi buusu danda’a.

9. Qonnaan bultoonni fi maatiin yeroon darbee amanamummaa fi qulqullina sirna vermicomposting isaanii akkamitti fooyyessuu danda’u?

Balfa sirritti addaan baasuu, nyaata qopheessuu, jiidhina fi ho’a mijaawaa eeguu, qilleensa kennuu, amala raammoo hordofuu, faalama balleessuu, fi vermicompost xumurame sirnaan sassaabuu fi kuusuu qabu.

Gaaffii, yaada ykn gumaacha qabduu? Yoo akkas ta’e yaada keessan nuuf qooduuf saanduqa yaada armaan gadii kana bilisaan nuuf qoodaa. Akkasumas odeeffannoo kana namoota fayyadamoo taʼuu dandaʼaniif gaarummaadhaan akka qooddan isin jajjabeessina. Yeroo tokkotti nama hunda bira ga’uu waan hin dandeenyeef, gargaarsa dubbii kana babal’isuuf gootan dhuguma dinqisiifanna. Deeggarsa nuuf gootaniifis ta’e waan qooddaniif hedduu galatoomaa!

Akkasumas Dubbisaa: Bulchiinsa Balfa Qonnaa