Hafteen qoricha aramaa oomisha beeyladaa keessa seenuu kan danda’u nyaata faalame, nyaata horii, bishaan dhugaatii, naannoo qulqullaa’e, fi kallattiin keemikaalota qonnaa waliin wal qunnamtii yeroo sochii qonnaa idilee kan akka nyaachisuu, dheeduu, bishaan obaasuu, kuusuu, fi qulqulleessuu.
Bu’aan isaa akkaataa keemikaala qoricha aramaa, sadarkaa saaxilamummaa, yeroo, karaa seensaa, gosa bineensotaa, fi dandeettii bineensichi haala saaxilamummaa walmadaalu keessatti kompaawundoota adda addaa nagaan meetaabolii gochuu danda’uun garaagarummaa qaba.
Bineensonni tokko tokko qoricha aramaa murtaa’e gara meetaabolayitoota miidhaa hin qabneetti jijjiiruu kan danda’an yoo ta’u, gosootni biroo ammoo kompaawundoota walfakkaatan haala adda addaatiin adeemsisuu danda’u, kunis haala saaxilamummaa walmadaalu keessatti haala haftee adda addaa fi deebii baayoloojii uumuu danda’a.
Hafteen yeroo saaxilamummaan itti fufu tishuu nyaataa fi oomisha bineensotaa keessatti kuufamuu danda’a, kunis yeroo saaxilamummaa irra deddeebi’amee qonna irratti fayyaa beeyladaa, qulqullina nyaataa, nageenya fayyadamtootaa fi galii qonnaa irratti yaaddoo uuma.
Karaalee kana hubachuun qonnaan bultoonni madda faalamaa adda baasuu, saaxilamummaa hin barbaachifne hir’isuu, ulaagaalee ofirraa baasuu eeguu, fi oomisha beeyladaa daangaa haftee ol’aanaa hojiirra oolu keessa akka turu kan gargaaru yoo ta’u, sirna oomisha beeyladaa nageenya qabu qabatamaan deeggara.
Hafteen Qoricha Aramaa Beeyladaaf Hiika Maal Jechuudha
1. Caasaa Keemikaalaa: 1.1. Caasaan keemikaalaa qoricha aramaa xuuxamuu, raabsa, meetaabolii, kuusaa fi dhabamsiisuu irratti dhiibbaa waan qabuuf kompaawundootni caasaa adda addaa qaban erga tuttuqaa fi saaxilamanii booda horii keessatti bu’aa adda addaa uumuu danda’u.
2. Akkaataa Saaxilamummaa: . Hammi bineensa tokko keessa seenu, irra deddeebiin saaxilamuu, karaan tuttuqaa fi yeroon itti turu, hafteen osoo hin hir’atin hafteen yeroodhaaf turuu ykn tishuu keessatti kuufamuu isaa irratti dhiibbaa uumuu danda’a.
3. Deebii Gosa: 1.1. Gosoonni beeyladaa adda addaa qoricha aramaa tokko haala adda addaatiin meetaabolii gochuu kan danda’an yoo ta’u, bineensonni dhuunfaas dandeettiin meetaabolii fi haalli saaxilamummaa haala oomisha tokko keessatti garaagarummaa waan qabuuf deebii adda addaa agarsiisuu danda’u.
4. Raabsa Tishuu: 1.1. Kompaawundootni qoricha aramaa tokko tokko tishuuwwan coomaa wajjin walitti dhufeenya kan qaban yoo ta’u, kunis hafteen cooma qaamaa keessatti akka turuu fi boodarra oomisha bineensota nyaatamuu danda’an keessatti yeroo saaxilamummaa dheeraa keessatti mul’achuu akka danda’u taasisa.
Garaagarummaan kun madaallii haftee qoricha aramaa saaxilamummaa safaruu qofa caalaa walxaxaa taasisa. Saayintistoonni sirna oomishaa adda addaa keessatti keemikaalaa, gosa bineensotaa, doosiin, yeroo turtii, raabsa tishuu, meetaaboliizimii fi akkaataa ba’uu isaa ilaalu.
Icha karaalee qoricha aramaa itti saaxilaman keessumaa bakka bineensonni naannoo dhiheenyatti wal’aanamanii qonna beeyladaa fi lafa dheedichaa dhiyoo jiranitti maaliif sadarkaa saaxilamummaa adda addaa uumuu akka danda’u ibsu.
Akkasuma hubannaa wantoota balaa qonnaaf ta’an qonnaan bultoonni meeshaalee qoricha aramaa, dhangala’aa, haftee, fi gochaalee keemikaalaa qabachuu kanneen horii osoo hin barbaachisin saaxiluu fi nyaata, bishaan, mana jireenyaa, bakka kuusaa fi bineensota eeguu danda’an akka beekan gargaara.
Akkasumas Dubbisaa: Diigamuu fi Gosa Qoricha Aramaa Biyyee Keessatti
Akkaataa Beeylada Haftee Qoricha Aramaa Argatu
Beeyladoonni yeroo baay’ee haftee qoricha aramaa kan argatan al-kallattiin kan argatan yeroo oomisha beeyladaa idilee keessatti nyaata horii faalame, midhaan, konsantreet, haftee midhaanii, ykn bishaan karaa yaa’a qonnaa, dhangala’aa, dhangala’aa ykn kallattiin itti fayyadamuudhaan keemikaala argate yeroo nyaatan dha.
Icha sochii qoricha farra aramaa biyyee keessaa haftee dirree qulqullaa’e bira darbee geejjibsiisuu danda’a, kunis faalama biqiltoota dheedhii, bakka dheedichaa, bishaan lafa jalaa, karaa bishaan itti bahu, fi bishaan gubbaa bineensonni osoo horiin qabeenya faalame hin nyaatin dura itti fayyadaman akka ga’u taasisa.
Amaloonni biyyee saaxilamummaa irrattis dhiibbaa qaba. Walitti dhufeenya gidduu jiru biyyee, jiidhina fi pH adsorption, sochii, itti fufiinsa, fi argama biqiltoota akka nyaata beeyladaa yeroo oomisha midhaanii fi sochii dheedichaa fudhataman jijjiiruu danda’a.
Roobni, gad fageenyi bishaan lafa jalaa, bishaan ba’uu, fi haalli dirree karaa faalama irratti dhiibbaa dabalataa uumuu danda’a sababni isaas bishaan lafa jalaa fi haala iddoo sanaa akkaataa keemikaalonni lafa qonnaa keessa socho’an murteessuu fi balaa saaxilamummaa yaa’a gadii beeyladaa murteessuu.
Saaxilamummaan kallattiin kan uumamuu danda’u qonnaan bultoonni kallattii asxaa, gochaalee eegumsaa mijatoo ta’an, ykn bineensonni osoo hin deebi’in dura yeroo barbaachisaa ta’e osoo hin eegin, keessumaa qonnaan bultoota wal’aansa keemikaalaa idilee fayyadaman irratti, naannoo horii fi mana jireenyaa yeroo biifatan, cuuphaman ykn wal’aananidha.
Bineensonni haftee lafa qulqullaa’e, bakka nyaataa, dallaa, caasaa mana jireenyaa, meeshaalee geejjibaa, ykn dheedichaa faalame irrattis tuquu danda’u, keessumaa yeroo keemikaalli itti fufiinsa qabu naannoo sana keessatti yeroo dheeraaf qulqullina gahaa ykn to’annoo keemikaalaa malee hafu.
Faalamni karaa hedduu hordofuu waan danda’uuf, ittisi oomisha midhaanii, eegumsa bishaanii, mana bineensotaa, kuusaa nyaataa, qoricha farra aramaa fayyadamuu, fi balfa qabachuu sirna beeyladaa guutuu naannoo qonnaa guutuu keessatti xiyyeeffannoo barbaada.
Hafteen qoricha aramaa Nyaata Beeyladaa Keessatti
1. Midhaan Faalamee: 1.1. Boqqolloo fi midhaan biroo haftee qoricha aramaa gochaalee wal’aansa ykn kuusaa midhaanii irraa argamu baachuu waan danda’aniif, midhaan faalame karaa saaxilamummaa barbaachisaa bakka wantootni akkasii yeroo nyaata qopheessuu fi kuusaa raashinii beeyladaa seenan taasisa.
2. Nyaata Zayitii: 1.1. Xaafii, boqqolloo, aduu fi wantootni nyaataa biroo yeroo midhaan madda isaanii ykn naannoon kuusaa isaanii yeroo oomishaa ykn sassaabbii booda qabaman wal’aansa qoricha aramaa yeroo argatan haftee qabachuu danda’u, kunis yeroo nyaata qopheessuu fi kuusaa yaaddoo uuma.
3. Nyaata Nyaata Faalamee: 1.1. Hafteen dheedichaa, marga, dheedhii fi midhaanii meeshaalee kana bineensota nyaachisuun dura yeroo oomishaa biyyee fi bishaan faalame irraa erga biifamee booda, keemikaalaan dhangala’ee booda, dhangala’ee booda, ykn fudhatamee booda haftee qoricha aramaa qabaachuu danda’a.
4. Nyaata Kuufama: . Qorichootni aramaa raammoo kuusaa to’achuuf gargaaran haftee midhaanii fi meeshaalee nyaataa keessa galchuu danda’u, keessumaa yeroo qajeelfamni wal’aansaa, saffisa itti fayyadama, ykn yeroon barbaachisu bakka kuusaa qonnaa keessatti tuffatamu.
Hordoffiin seenaa meeshaa dhihaate keessatti caqafame hordoffii duraan naannoo qorannichaa keessatti gaggeeffameen nyaata qamadii fi wantoota nyaata qamadii adda addaa keessatti haftee HCH, DDT, Aldrin, Carbendazim, Thiram, fi Endosulfan argateera.
Gabaasni tokko makaa nyaata qindaa’aa keessatti qindoominni Thiram 1.25 mg/kg fi midhaan boqqolloo keessatti 2.25 mg/kg ta’uu kan argate yoo ta’u, kunis saamuda gabaafame keessatti wantoota nyaata dhuunfaa gidduutti hafteen akkamitti garaagarummaa qabaachuu akka danda’u agarsiisa.
Kanaaf qonnaan bultoonni madda nyaataa fi haala kuusaa hordofuu qabu, yeroo haftee qoricha aramaa midhaan midhaanii keessatti argamu bakka midhaan qonnaa fi warshaalee nyaata horii irratti nyaata beeyladaa keessaa kutaa guddaa ta’etti xiyyeeffannoo addaa argachuu qaba.
Bakka wantootni midhaanii nyaata itti seenan, odeeffannoo waa’ee haftee wantoota midhaanii keessatti argaman akkasumas oomishtoonni yeroo madda, qophii fi kuusaa hojiitti balaa faalamaa meeshaalee biqiltootaa qophaa’anii fi oomishaalee cinaa qonnaa wajjin walqabatan akka ilaalan gargaaruu danda’a.
Hoggansa gaarii kan sulula balfa qonnaa akkasumas dhimma qaba sababiin isaas meeshaaleen qoricha aramaa gataman, meeshaaleen qulqullaa’anii fi haftee faalame keemikaalota gara kuusaa nyaataa ykn naannoo bineensotaatti galchuu fi balaa faalamaa guutuu dhaabbata beeyladaa keessatti dabaluu danda’u.
Dhiibbaa Fayyaa Beeyladaa fi Meetaabolizimii Irratti Qabu
Hafteen qoricha aramaa sadarkaa kompaawundii fi saaxilamummaa irratti hundaa’uun horii irratti dhiibbaa adda addaa geessisuu danda’a. Keemikaalonni tokko tokko adeemsa fiiziyoloojii idilee gidduu kan seenu yoo ta’u, kaan ammoo yeroo saaxilamummaa cimaa ykn yeroo dheeraaf sadarkaa saaxilamummaa gadi aanaa irratti bu’aa daangeffame kan uumuudha.
Irra deddeebiin saaxilamuun saaxilamummaa tokko caalaa ba’aa haftee guddaa uumuu danda’a sababiin isaas bineensichi hafteen duraanii guutummaatti meetaabolii ta’ee tishuuwwanii fi qaamolee bineensichaa irraa osoo hin dhabamiin dura qoricha aramaa dabalataa waan argatuuf.
Sirni meetaabolii bineensichaa karaa baayookeemikaalaa hedduudhaan qoricha aramaa jijjiiruu danda’a, kompaawundoota summii xiqqaa ta’uu danda’an, sochiirra turuu danda’an, ykn darbee darbee erga saaxilamanii booda qoricha aramaa isa jalqabaa irraa garaagarummaa guddaa qabaachuu danda’an uumuu danda’a.
Qorannoo irratti karaa meetaabolii qoricha aramaa akkaataa oksideeshiniin, hir’isuun, haayidirooliizisii fi konjugeeshiniin molakiyuulota qoricha aramaa jijjiiruu danda’an agarsiisa, haa ta’u malee meetaaboliizimiin bineensotaa adeemsa baayookeemikaalaa gosa adda ta’e hordofee erga saaxilamee booda meetaabolayitoota adda addaa uumuu danda’a.
Saffisni gadi bu’iinsa haftee irratti hundaa’uu danda’a wantoota manca’iinsa qoricha aramaa to’atan, tasgabbii keemikaalaa fi haala naannoo osoo hafteen karaa nyaataa, dheedhii, ykn bishaanii sirna oomisha qonnaa hunda keessatti horii bira hin ga’in dura dabalatee.
Saaxilamnis faalama biroo cinatti ilaalamuu qaba sababiin isaas dhiibbaa keemikaalaa balaa geessisu qulqullina naannoo jijjiiruu fi dhiibbaa faalama waliigalaa naannoo qonnaa fi naannoo dheedichaa haala qonnaa adda addaa jalatti dabaluu danda’a.
Sababa kanaaf, argannoon haftee ofumaan akka ragaa summii walfakkaataa loon, hoolaa, re’ee, allaattii fi qamadii gidduutti hiikamuu hin qabu, sababiin isaas fiiziyoloojiin sanyii haala saaxilamummaa walmadaalu jalatti haala qoricha aramaa irratti dhiibbaa cimaa qaba.
Bineensonni dhuunfaas garaagarummaa qabaachuu danda’u sababiin isaas umriin, haala soorataa, haalli fayyaa, seenaa saaxilamummaa, walnyaatinsi qaamaa fi sochiin meetaabolii akkaataa keemikaalonni beeylada saaxilaman keessatti itti xuuxaman, raabsaman, jijjiiramanii fi baafaman irratti dhiibbaa uumuu danda’u.
Hafteen Qoricha Aramaa Foon fi Aannan Keessatti
Qorichootni aramaa tokko tokko tishuu bineensotaa keessatti kuufamuu danda’u, keessumaa kompaawundoota cooma keessatti salphaatti bulbulaman. Kanarraa kan ka’e, haftee tishuuwwan adipose keessatti argamuu danda’u erga saaxilamummaan dhaabatee booda yeroo saaxilamummaan guyyoota dachaa itti fufu.
Argannoowwan seenaa meeshaa dhihaate keessatti caqasaman haftee HCH, DDT, fi Endosulfan qamadii uffate keessatti adda baasuun, hafteen yeroo oomisha beeyladaa karaa faalama hedduutiin tishuuwwan nyaatamuu danda’an bira ga’uu akka danda’u agarsiisa.
Icha madda haftee oomisha bineensotaa keessatti argamu nyaata faalame, dheedichaa qulqullaa’e, bishaan faalame, keemikaalota kuusaa, wal’aansa bineensotaa kallattiin, naannoo irraa garagalchuu, fi karaa qonnaa hedduu fi carraa saaxilamummaa irratti fuula qonnaa faalame waliin wal qunnamuu ni dabalata.
Aannaniin hafteen bineensota saaxilaman akka ba’aniif karaa biraa ta’uu danda’a. Qorichi aramaa cooma keessatti bulbulamu gara tishuu harmaa fi aannanitti socho’uu danda’a, haa ta’u malee yeroon darbaa deemuun saaxilamuu fi dhabamsiisuu wajjin qindoominni isaanii garaagarummaa qabaachuu danda’a.
Meeshaan dhihaate kun aannan ykn tishuu beeyladaa irraa argame keessatti seenaa Liindaan, DDT, Aldriin, Dieldrin, fi HCH kan gabaasu yoo ta’u, kunis barbaachisummaa hordoffii haftee oomisha beeyladaa fi sadarkaa oomishaa hunda keessatti agarsiisa.
Kanaafuu tishuuwwan bineensotaa fi aannan qindoomina haftee adda addaa agarsiisuu danda’u sababiin isaas keemikaalonni qaama guutuu keessatti wal qixa hin taane waan raabsaniifi erga saaxilamanii fi xuuxamanii booda dhangala’oo naannootti naanna’an caalaa tishuuwwan keessatti yeroo dheeraa turuu danda’u.
Hubachuu oomishaalee bineensota irraa argamanii yaaddoon haftee fooniifi aannan bira darbee meeshaalee nyaatamuu danda’an ykn daldalaan qophaa’an biroo sirna nyaata qopheessuu, gabaa fi sakatta’iinsaa keessatti horii irraa argamanitti babal’achuu waan danda’uuf barbaachisaa dha.
Faalamni bishaaniis saaxilamummaaf gumaachuu danda’a, fi geejjibaa qoricha aramaa bishaan gubbaa keessatti haala qonnaa waqtii jalatti yaa’uu fi bishaan ba’uun haftee gara bakka bishaan itti obaafamuu fi naannoo beeyladaa akkamitti sochoosuu akka danda’u ibsa.
Hafteen Qulqullina Omisha Beeyladaa Akkaataa Dhiibbaa Irratti Qabu
Hafteen qoricha aramaa nageenyaafi qulqullina gabaa oomishaalee beeyladaa hir’isuu kan danda’u yeroo qindoominni daangaa murtaa’e caalu ykn faalamni yeroo sakatta’iinsa nyaataa, adeemsa daldalaa fi hojii gabaa irratti yaaddoo qajeelfamaa uumudha.
Qulqullinni aannaniis al-kallattiin dhiibbaa irra gahuu danda’a sababiin isaas saaxilamummaan qoricha aramaa adeemsa oomishaa gidduu seenuun kan danda’amu yoo ta’u, hafteen sirna oomishaa dhiibbaa irra gahe keessatti mijachuu fi fayyadamaaf yaaddoo uumuu danda’a.
Maddi dhihaate kun akka hubachiisutti, saaxilamummaan qoricha aramaa qulqullina oomisha aannani irratti dhiibbaa uumuu kan danda’u sochii meetaabolii baakteeriyaa jalqabaa dhorkuudhaan, kunis yeroo aannani qopheessuu fi oomisha oomishaa adeemsa daakuun tokko tokko gidduu seenuu danda’a.
Qulqullinni bishaanii dhimma qaba sababni isaas dhiibbaa faalama bishaanii gara qonnaa, jallisii, madda dhugaatii bineensotaa, fi sirna oomisha nyaataa faalama naannoo oomisha beeyladaa waliin walqabsiisu lafa qonnaa bal’aa keessatti babal’achuu danda’a.
Dhangala’aan qonnaa qoricha aramaa gara qaama bishaanii geejjibuu danda’a, fi karaa faalama bishaanii ittisi faalamaa maaliif dirree, sirna bishaan boollaa, naannoo beeyladaa, fi qabeenya bishaanii dhiyoo naannoo oomishaa bal’aa keessa jiru ilaaluu akka qabu ibsuuf gargaara.
Hafteen daangaa hojiirra jiru yeroo caalu qonnaan bultoonni sirna danbii fi meeshaalee hirmaatan irratti hundaa’uun oomishaalee fudhataman, qorannoo dabalataa, baasii gatamuu, amantaa fayyadamtootaa hir’achuu, fi qaqqabummaa gabaa dhabuu isaan mudachuu danda’a.
Kan bal’aa ta’e kasaaraa dinagdee faalama waliin walqabatee dhufu ittisi faalamaa yeroon fi yeroo gabaatti oomishtoota qonnaa fi sansalata gatii beeyladaa irratti dhiibbaa naannoo fi nageenya nyaataa qabu cinatti maaliif barbaachisummaa maallaqaa akka qabu agarsiisu.
Kanaafuu qulqullina eeguun mala guutuu kan filannoo keemikaalaa, yeroo itti fayyadama, hordoffii haftee, qulqullina nyaataa, eegumsa bishaanii, bulchiinsa bineensotaa, galmee qabachuu, fi ulaagaalee baasuu guutuu oomisha guutuu kan hammatu barbaada.
Akkasumas Dubbisaa: Bishaan Xuraa’aa fi Madda Bishaan Xuraa’aa Maali
Haftee Qoricha Aramaa Beeylada Keessatti Bulchuu
1. Qajeelfama Asxaa Hordofaa: Qonnaan bultoonni qoricha aramaa akkaataa asxaa mirkanaa’een, oomisha sirrii, dozii, yeroo, naannoo xiyyeeffannoo, fi of eeggannoo fayyadamuun yeroo hojii qonnaa idilee saaxilamummaa hin barbaachifne hir’isuu qabu.
2. Yeroo Baafamuu Eebba: 1.1. Beeyladootni qoricha farra aramaadhaan wal’aanamanii ykn yeroo to’annoo raammoo saaxilaman aannan, foon, hanqaaquu ykn oomishaalee biroo gara karaa nyaataa osoo hin seenin dura yeroo ofirraa baasuu barbaachisu hordofuu qabu.
3. Nyaataa fi Bishaan eeguu: 1.1. Nyaata keemikaala irraa fagaatee kuusuu fi yeroo hojii horii guyyaa guyyaa hojjetamutti bishaan qoricha aramaa akka hin dhangalaane, akka yaa’u, akka hin yaa’amne, fi bishaan faalame akka boolla, dheedhii, kutaa kuusaa ykn bakka dheedichaa hin geenye ittisuu.
4. Galmee Sirrii Qabuu: Qonnaan bultoonni oomishaalee qoricha aramaa, guyyaa itti fayyadama, bineensota wal’aanamanii, maasii qulqullaa’e, yeroo ofirraa baasuu, fi ilaalcha barbaachisaa ta’e galmeessuun hordoffii fi bulchiinsa haftee nageenya qabu yeroo hojii qonnaa idilee deeggaru qabu.
Bulchiinsi haftee osoo faalamni hin uumamin dura jalqabuu qaba sababiin isaas yeroo baay’ee ittisi nyaata, bishaan, dhaabbilee, bineensota, ykn oomisha bineensotaa faalame erga saaxilamee fi gabaadhaan raabsamee booda sirreessuu caalaa salphaadha.
Hoggansi gaariinis gochaalee hojiirra oolmaa of eeggannoo qabu barbaada. Qajeelfama irratti gochaalee itti fayyadama qoricha aramaa yeroon, jallisii, saffisa, fi mala sochii keemikaalaa naannoo qulqullaa’e irraa maasii fi naannoo beeyladaa irratti dhiibbaa akkamii akka geessisu agarsiisa.
Bakka wal’aansi kanaan duraa faalama itti fufiinsa qabu gamoo, biyyee, bakka qabannaa ykn meeshaalee keessatti dhiisee ta’uu danda’utti, keessumaa yeroo keemikaalli sun erga itti fayyadamee booda yeroo dheeraaf tasgabbaa’ee hafu xiyyeeffannoon addaa barbaachisaadha.
Oomishtoonni hundeeffame fayyadamuus ni danda’u tarkaanfiiwwan bulchiinsa haftee beeyladaa dhaabbilee beeyladaa adda addaa fi haala oomishaa keessatti gochaalee dhorkuu, hojimaata hordoffii, to’annoo laabraatoorii, fi ittisa haftee sadarkaa qonnaa bu’a qabeessa ta’een cimsuu.
Hordoffiin Haftee fi MRLn Maaliif Barbaachisaa Ta’a
Daangaan haftee ol’aanaa haftee qoricha aramaa meeshaalee nyaataa keessatti argamu to’achuuf bu’uura qajeelfamaa kan kennu yoo ta’u, hordoffiin ammoo yeroo sakatta’iinsaa fi qophii gabaa oomishni beeyladaa qindoomina hayyamame keessa akka turu murteessuuf gargaara.
Hordoffiin haftee nyaata, nyaata horii, bishaan, tishuuwwan nyaatamuu danda’an, aannaniifi oomishaalee barbaachisoo biroo ilaaluu qaba sababiin isaas faalamni yeroo tokkotti kutaalee sirna oomishaa walitti hidhaman keessa socho’uu danda’a.
Laaboraatooroonni saamuda amanamaa, mala xiinxala, istaandaardii wabii, fi to’annoo qulqullinaa fayyadamuu qabu sababiin isaas qorannoon sirrii hin taane bu’aa haftee dogoggoraa fiduu fi yeroo qorannoo murtii raawwachiisummaa ykn bulchiinsa qonnaa walxaxaa taasisuu danda’a.
Icha qajeeltoowwan bulchiinsa qulqullina bishaanii ittisaa fi hojii qonnaa gaarii cimsuu, yaadota akkasumas to’annoo cimaa faalama qoricha aramaa naannoo hojii beeyladaa tarkaanfiiwwan eegumsa bishaanii of eeggannoo qabuu fi to’annoo yaa’a yaa’aatiin deeggaran.
Hordoffiin bu’a qabeessa ta’e kan hojjetu qonnaan bultoonni, dhiyeessitoonni nyaata horii, ogeeyyiin beeyladaa, laaboraatooriiwwan, piroosesaroonni, to’attoonni, fi qooda fudhattoonni biroo galmee sirrii yoo qooddatanii fi yeroo hordoffii idilee fi qorannoo oomishaatti faalamni yeroo argame saffisaan deebii kennuudhaanidha.
Nageenyaan qabachuunis ni dabalata mala qoricha aramaa-balfa itti gatuu sirrii ta’e, sababiin isaas meeshaaleen gataman fi meeshaaleen faalaman yeroo qonnaan bultoonni balfa keemikaalaa haala gaarii hin taane bulchan biyyee fi bishaan faaluu ykn nyaataa fi bineensota saaxiluu danda’u.
Cuunfaa Dhiibbaa Hafteen Qoricha Aramaa Beeylada Beeyladaa Irratti Qabu
| Mataduree | Qabxii Ijoo |
|---|---|
| Maddoota Haftee | Nyaata, dheedhii, bishaan, biyyee, bakka qulqullaa’e, gocha kuusaa fi qoricha aramaa kallattiin wal qunnamuun horii saaxiluu danda’a. |
| Deebii Beeyladaa | Bu’aan isaa keemikaala qoricha aramaa, doosiin, yeroo, gosa, meetaabolii dhuunfaa fi raabsa tishuu wajjin garaagarummaa qaba. |
| Faalama Nyaataa | Midhaan, nyaanni sanyii zayitaa, dheedhii fi nyaanni kuufame haftee qoricha aramaa qabachuu danda’a. |
| Foonii fi Aannani | Hafteen cooma keessatti bulbulamu tishuu keessatti kuufamuu kan danda’u yoo ta’u, erga saaxilamee booda aannan keessatti uumamuu danda’a. |
| Qulqullina Omishaa | Hafteen yaaddoo nageenya nyaataa, qophii, qajeelfama, gabaa fi dinagdee uumuu danda’a. |
| Tarkaanfiiwwan To’annoo | Iyyannoo sirrii, yeroon baasuu, nyaataa fi bishaan eegumsa qabu, galmee, qorannoo, fi MRL kabajuun balaa hir’isa. |
Dhiibbaa Hafteen Qoricha Aramaa Beeylada Beeyladaa Irratti Qabu ilaalchisee Gaaffiiwwan Yeroo Irra Deddeebiin Gaafataman
1. Hafteen qoricha aramaa maali?
Hafteen qoricha aramaa keemikaalota qoricha aramaa ykn meetaabolayitoota isaanii kanneen erga saaxilamanii booda bineensota, nyaata, bishaan, biyyee ykn oomisha bineensotaa keessatti hafan dha.
2. Beeyladootni haftee qoricha aramaa akkamitti argatu?
Beeyladni haftee karaa nyaata faalame, dheedhii, bishaan, biyyee, lafa qulqullaa’e, keemikaalaan dhangala’uu ykn kallattiin qoricha aramaa fayyadamuudhaan argachuu danda’a.
3. Hafteen qoricha aramaa tishuu bineensotaa keessatti kuufamuu danda’aa?
Eeyyee. Qorichootni aramaa itti fufiinsa qaban ykn cooma keessatti bulbulaman tokko tokko yeroon saaxilamuun isaanii yeroo itti fufu tishuuwwan qaamaa, keessumaa cooma keessatti kuufamuu danda’u.
4. Hafteen qoricha aramaa aannan seenuu danda’aa?
Eeyyee. Qorichootni aramaa tokko tokko erga bineensonni xuuxanii booda gara aannaniitti socho’uu kan danda’an yoo ta’u, qindoominni isaanii qoricha aramaa fi haala saaxilamummaa irratti hundaa’a.
5. Gosoonni beeyladaa deebii adda addaa kan kennan maaliifi?
Gosoonni xuuxamuu, meetaaboliizimii, raabsa tishuu, sochii inzaayimii fi ba’uu isaaniitiin garaagarummaa waan qabaniif qorichi aramaa tokko haala haftee adda addaa uumuu danda’a.
6. Beeylada keessatti haftee qoricha aramaa hir’isuuf maaltu gargaara?
Oomishaalee mirkanaa’an sirritti fayyadamuu, nyaataa fi bishaan eeguu, yeroo bishaan baasuu eeguu, galmee qabachuu, faalama naannoo ittisuu, fi yeroo barbaachisaa ta’etti haftee hordofuu.
7. MRL jechuun maali?
MRL jechuun daangaa haftee ol’aanaa qaama aangoo qabuun haftee qoricha aramaa meeshaa nyaataa keessatti argamuuf haalawwan murtaa’an keessatti hundeeffame dha.
8. Hafteen qoricha aramaa dinagdeen barbaachisaa kan ta’e maaliifi?
Hafteen oomishaalee didan, qorannoo dabalataa, baasii gatamuu, qaqqabummaa gabaa hir’isuu, fi amantaa fayyadamtootaa fi gatii beeyladaa irratti kasaaraa fiduu danda’a.
Gaaffii, yaada ykn gumaacha qabduu? Yoo akkas ta’e yaada keessan nuuf qooduuf saanduqa yaada armaan gadii kana bilisaan nuuf qoodaa. Akkasumas, odeeffannoo kana namoota fayyadamoo taʼuu dandaʼaniif gaarummaadhaan akka qooddan isin jajjabeessina. Yeroo tokkotti nama hunda bira ga’uu waan hin dandeenyeef, gargaarsa dubbii kana babal’isuuf gootan dhuguma dinqisiifanna. Deeggarsa nuuf gootaniifis ta’e waan qooddaniif baay’ee galatoomaa!
Akkasumas Dubbisaa: Kuusaa fi To’annoo Qulqullina Meeshaalee Nyaata Beeyladaa fi Nyaata Beeyladaa